5. Sınıf Yan Anlam – Çağrışım Yapan Sözcükler Testi-4

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 5. sınıf Türkçe dersi yan anlam ve çağrışım konusunun genel tekrarını ölçer. Testte yan anlam, çağrışım, mecaz ve temel anlam bir arada çıkar; ayrıca sözcüklerin metne katkısı sorulur. Bu kavramlar birbirine yakın olduğu için dikkat gerekir. Aşağıda kavramların haritasını, soru çözme sırasını ve sık yapılan hataları bulacaksın.

Kazanım

Yan anlam, çağrışım, mecaz ve temel anlamı ayırt eder; sözcüklerin metindeki işlevini açıklar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Temel anlam: Sözcüğün ilk anlamı.
• Yan anlam: Benzerliğe dayalı anlam.
• Mecaz: Anlam kaymasıyla doğan anlam.
• Çağrışım: Duygu ve görüntü uyandıran bağ.

Kavramların haritası

Temel anlam sözcüğün ilk anlamıdır. Yan anlam bu anlama somut benzerlikle bağlıdır. Mecaz ise anlam kaymasıyla doğar. Çağrışım ise sözcüğün okurda uyandırdığı duygudur. Bu dört kavram, sözcükte anlam sorularının temelini oluşturur.

Soru çözme sırası

Önce sözcüğün temel anlamını düşün. Ardından somut bir benzerlik olup olmadığına bak. Yoksa mecaz olup olmadığını kontrol et. Son olarak sözcüğün duygu uyandırıp uyandırmadığını belirle. Bu sıra, kavramları hızla ayırır.

Örnekler

• Temel: “Ağacın gövdesi kalın.”
• Yan anlam: “Masanın bacağı.”
• Mecaz: “Ağır sözler söyledi.”
• Çağrışım: “Güz, hüznü hatırlatır.”

Metne katkı

Temel anlam bilgi verir; yan anlam somutluk katar; mecaz duygu ve çağrışım yaratır; çağrışım ise metnin duygu tonunu belirler. Bu dört kullanım birlikte, metnin hem anlaşılır hem etkileyici olmasını sağlar.

Kavramları karşılaştırma

Aynı sözcüğü dört farklı kullanımda denemek, ayrımı netleştirir: “Ağacın gövdesi” (temel), “masanın bacağı” (yan anlam), “ağır söz” (mecaz), “güz hüznü” (çağrışım). Dört cümleyi yan yana yazmak, kavramların sınırlarını gösterir.

Sık yapılan 3 hata

1. Yan anlamı mecaz sanmak. Yan anlam benzerliğe dayanır.
2. Çağrışımı sözlük anlamı sanmak. Çağrışım kişiseldir.
3. Cümleyi okumadan karar vermek. Anlam bağlamda belirlenir.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Temel anlamı bul. Sözcük neyi anlatıyor?
2. Benzerlik ara. Yan anlam var mı?
3. Kayma ara. Mecaz var mı?
4. Duyguyu belirle. Çağrışım var mı?

Örnek çözüm

“Masanın bacağı sallanıyordu. Ağır sözler söyledi. Güz, hüznü hatırlatıyordu.” Bu parçada “masanın bacağı” yan anlam, “ağır sözler” mecaz, “güz” ise çağrışımdır. Soru “Bu parçada hangi kavram yoktur?” diye soruyorsa, bulunanları işaretleyip eksik olanı seçmek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Her gün dört cümle yaz: biri temel, biri yan anlam, biri mecaz, biri çağrışım içersin. Ardından kavramları işaretle. Bu alıştırma, dört kavramı kalıcı hâle getirir. Aynı konuyu farklı bir metinde yeniden denemek, öğrenilen bilgiyi kalıcı biçimde pekiştirir.

İlgili içerik

• 5. Sınıf Türkçe Testleri
• 5. Sınıf Yan Anlam ve Çağrışım Testi-3
• 5. Sınıf Yan Anlam ve Çağrışım Testi-1
• Sözcükte Anlam Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026