5. Sınıf Yan Anlam – Çağrışım Yapan Sözcükler Testi-1

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 5. sınıf Türkçe dersi yan anlam ve çağrışım yapan sözcükler konusunun temel bilgilerini ölçer. Yan anlam, bir sözcüğün temel anlamına benzerlik yoluyla bağlı olan yeni anlamıdır: “masanın bacağı”, “iğnenin gözü”. Çağrışım ise bir sözcüğün okurda uyandırdığı duygu ve düşüncelerdir: “deniz” sözcüğü maviyi, serinliği ve özgürlüğü çağrıştırır. Aşağıda iki kavramı ayırt etme yollarını bulacaksın.

Kazanım

Yan anlamı tanır; sözcüklerin çağrışım yoluyla kazandığı anlamları açıklar ve temel anlamdan ayırt eder. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Yan anlam: Benzerlikle doğan anlamı tanıma.
• Çağrışım: Sözcüğün uyandırdığı duyguları belirleme.
• Ayrım: Yan anlamı mecazdan ayırma.
• Yorum: Çağrışımın metne katkısını açıklama.

Yan anlam nedir?

Yan anlam, temel anlama somut bir benzerlikle bağlı olan yeni anlamdır. “Masanın bacağı” ifadesinde “bacak” sözcüğü insan bacağına benzetilerek kullanılmıştır. “İğnenin gözü”, “şişenin boynu”, “kapının kolu” ifadelerinde de yan anlam vardır. Bu kullanımlar dili zenginleştirir.

Çağrışım nedir?

Çağrışım, bir sözcüğün okurun zihninde uyandırdığı duygu, görüntü ve düşüncelerdir. “Deniz” sözcüğü mavi, serinlik, tuz ve özgürlük çağrıştırır. “Güz” sözcüğü ise hüznü ve sararmış yaprakları hatırlatır. Çağrışım kişiden kişiye değişebilir.

Örnekler ve ölçütler

• Yan anlam: “Masanın bacağı”.
• Yan anlam: “İğnenin gözü”.
• Çağrışım: “Deniz” → mavi, serinlik.
• Ölçüt: Benzerlik mi, duygu mu?

Yan anlam ve mecaz

Yan anlam somut bir benzerliğe dayanır; mecaz ise anlam kaymasıyla doğar. “Masanın bacağı” yan anlamdır; çünkü masa bacağı insan bacağına benzer. “Ağır söz” mecazdır; çünkü söz gerçekten ağır değildir. Bu ayrım, sorularda belirleyicidir.

Sık yapılan 3 hata

1. Yan anlamı mecaz sanmak. Yan anlam benzerliğe dayanır.
2. Çağrışımı sözlük anlamı sanmak. Çağrışım kişisel olabilir.
3. Temel anlamı atlamak. Yan anlam temel anlamdan doğar.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Temel anlamı bul. Sözcük ilk olarak neyi anlatır?
2. Benzerlik ara. Somut bir benzerlik var mı?
3. Duygu ara. Sözcük hangi çağrışımı yapıyor?
4. Kavramı adlandır. Yan anlam mı, çağrışım mı?

Örnek çözüm

“Masanın bacağı hafifçe sallanıyordu. İğnenin gözüne ipi geçirdi. Deniz kokusu bütün sokağı sarmıştı.” Bu parçada ilk iki cümlede yan anlam vardır. “Deniz kokusu” ise çağrışım yoluyla serinlik ve özgürlük duygusunu uyandırır. Soru “Bu parçada hangi sözcük yan anlamdadır?” diye soruyorsa, benzerlikle kullanılan sözcüğü işaretlemek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Her gün üç yan anlamlı tamlama ve iki çağrışım cümlesi yaz. Ardından temel anlamlarıyla karşılaştır. Bu alıştırma, iki kavramı kalıcı hâle getirir. Her tekrarda süreyi biraz kısaltmak, hız kazandırır ve soru çözerken duyulan güveni artırır.

İlgili içerik

• 5. Sınıf Türkçe Testleri
• 5. Sınıf Yan Anlam ve Çağrışım Testi-2
• 5. Sınıf Sözcükte Anlam Testleri
• Sözcükte Anlam Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026