5. Sınıf Yan Anlam – Çağrışım Yapan Sözcükler Testi-3

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 5. sınıf Türkçe dersi yan anlam ve çağrışım konusunun metin içinde yorumlanması bölümünü ölçer. Yan anlamlı sözcükler metne somutluk katar; çağrışım yapan sözcükler ise duygu derinliği sağlar. “Yaprakların hışırtısı geçmişi hatırlattı.” cümlesinde çağrışım, “Ağacın gövdesi kalındı.” cümlesinde ise yan anlam vardır. Aşağıda metin içinde bu kullanımları bulma yollarını bulacaksın.

Kazanım

Metin içinde yan anlamlı ve çağrışım yapan sözcükleri belirler; bu sözcüklerin metnin anlamına katkısını açıklar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Yan anlam: Metindeki benzerliğe dayalı kullanımı bulma.
• Çağrışım: Duygu uyandıran sözcükleri belirleme.
• Katkı: Kullanımların metnin duygusuna etkisini görme.
• Yorum: Sözcüğün metindeki işlevini açıklama.

Yan anlamın metne katkısı

Yan anlam, metne somutluk ve canlılık katar. “Masanın bacağı”, “kapının kolu” gibi kullanımlar, nesneleri insan bedenine benzeterek anlatır. Bu benzetme, okurun zihninde nesneyi canlandırmayı kolaylaştırır ve metni akıcı kılar.

Çağrışımın metne katkısı

Çağrışım, metne duygu derinliği katar. “Güz” sözcüğü hüznü, “ilkbahar” ise umudu çağrıştırabilir. Bu çağrışımlar, yazarın duygusunu doğrudan söylemeden okura sezdirir. Bu yüzden çağrışım, özellikle şiirde önemlidir.

Örnekler ve ölçütler

• Yan anlam: “Ağacın gövdesi kalındı.”
• Çağrışım: “Yaprak hışırtısı geçmişi hatırlattı.”
• Ölçüt: Somut benzerlik mi, duygu mu?
• Dikkat: Çağrışım kişisel olabilir.

Metin içinde ayırt etme

Metinde yan anlam ve çağrışım iç içe geçebilir. “Evin bacası tütüyordu; duman, çocukluğumu hatırlattı.” cümlesinde “baca” yan anlamlıdır, “duman” ise çağrışım yapar. Bu ayrımı yapmak, metni doğru yorumlamayı sağlar.

Sözcüğün anlamı bağlamda

Aynı sözcük, cümleye göre yan anlam ya da çağrışım taşıyabilir. “Göz” sözcüğü “iğnenin gözü” ifadesinde yan anlamdadır; “gözlerinde hüzün vardı” cümlesinde ise çağrışım yapar. Bu yüzden sözcüğü tek başına değil, cümle içinde değerlendirmek gerekir.

Sık yapılan 3 hata

1. Çağrışımı gerçek bilgi sanmak. Çağrışım kişisel bir bağdır.
2. Yan anlamı mecaz sanmak. Yan anlam benzerliğe dayanır.
3. Sözcüğü cümleden koparmak. Anlam bağlamda belirlenir.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Sözcüğü bul. Temel anlamı ne?
2. Benzerlik ara. Yan anlam var mı?
3. Duygu ara. Çağrışım var mı?
4. Katkıyı yaz. Sözcük metne ne katıyor?

Örnek çözüm

“Evin bacası tütüyordu. Duman, çocukluğumun kışlarını hatırlattı. Bahçedeki çınarın gövdesi kocamandı.” Bu parçada “baca” yan anlamlıdır; duman ise çağrışım yapar. “Gövde” de yan anlamdadır. Soru “Bu parçada hangi sözcük çağrışım yapmaktadır?” diye soruyorsa, duygu uyandıran sözcüğü işaretlemek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Her gün bir paragraf oku; yan anlamlı ve çağrışım yapan sözcükleri işaretle. Ardından bu sözcüklerin metne katkısını birer cümleyle yaz.

İlgili içerik

• 5. Sınıf Türkçe Testleri
• 5. Sınıf Yan Anlam ve Çağrışım Testi-2
• 5. Sınıf Yan Anlam ve Çağrışım Testi-4
• Sözcükte Anlam Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026