5. Sınıf Yan Anlam – Çağrışım Yapan Sözcükler Testi-2

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 5. sınıf Türkçe dersi yan anlam ve çağrışım konusunun cümlede kullanım bölümünü ölçer. Yan anlamlı sözcükler cümlede somut bir benzerliği anlatır; çağrışım yapan sözcükler ise duygu ve görüntü uyandırır. “Kapının kolu kırıldı.” cümlesinde yan anlam, “Sonbahar hüznü çağrıştırıyor.” cümlesinde ise çağrışım vardır. Aşağıda iki kullanımı ayırt etme yollarını bulacaksın.

Kazanım

Cümlede yan anlamlı sözcükleri ve çağrışım yapan sözcükleri belirler; bu kullanımların metne katkısını açıklar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Yan anlam: Benzerliğe dayalı kullanımı bulma.
• Çağrışım: Duygu ve görüntü uyandıran sözcükleri belirleme.
• Ayrım: İki kullanımı karıştırmama.
• Katkı: Kullanımların anlatıma etkisini açıklama.

Yan anlamlı cümleler

Yan anlamlı cümlelerde sözcük, temel anlamına benzer bir varlığı anlatır: “Kapının kolu kırıldı.”, “İğnenin gözü çok küçük.”, “Masanın bacağı sallanıyor.” Bu cümlelerde sözcükler somut bir benzerlik üzerinden kullanılmıştır. Yan anlam, dilin günlük kullanımında çok yaygındır.

Çağrışım yapan cümleler

Çağrışım yapan cümlelerde sözcük, okurun zihninde duygu ve görüntü uyandırır: “Sonbahar hüznü çağrıştırıyor.”, “Deniz kokusu özgürlüğü hatırlatıyor.” Bu cümlelerde anlam kişisel ve duygusaldır. Çağrışım, metnin duygu tonunu belirler.

Örnekler ve ölçütler

• Yan anlam: “Şişenin boynu dar.”
• Yan anlam: “Sayfanın başı eksik.”
• Çağrışım: “Güz, hüznü hatırlatır.”
• Ölçüt: Somut benzerlik mi, duygu mu?

İki kullanımın farkı

Yan anlamda somut bir benzerlik vardır; çağrışımda ise duygu ve düşünce vardır. “Masanın bacağı” ifadesinde bacak gerçekten masa için kullanılan bir parçadır. “Güz hüznü çağrıştırır.” cümlesinde ise kişisel bir duygu bağıkurulur. Bu ayrım, sorularda belirleyicidir.

Metinde iki kullanım

Bir paragrafta yan anlam ve çağrışım birlikte bulunabilir: “Evin bacası tütüyordu; duman, çocukluğumu hatırlattı.” Bu cümlede “baca” somut benzerlikle, “duman” ise duyguyla bağlantılıdır. İkisini ayırmak, metni doğru yorumlamayı sağlar.

Sık yapılan 3 hata

1. Çağrışımı sözlük anlamı sanmak. Çağrışım kişisel olabilir.
2. Yan anlamı mecaz sanmak. Yan anlam benzerliğe dayanır.
3. Cümleyi okumadan karar vermek. Anlam bağlamda belirlenir.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Sözcüğü bul. Temel anlamı ne?
2. Benzerlik ara. Somut benzerlik var mı?
3. Duygu ara. Hangi çağrışım yapılıyor?
4. Kullanımı adlandır. Yan anlam mı, çağrışım mı?

Örnek çözüm

“Kapının kolu kırıldı. Sonbahar, hüznü ve ayrılığı çağrıştırıyordu. İğnenin gözüne ipi geçirdi.” Bu parçada “kapının kolu” ve “iğnenin gözü” yan anlamlıdır. “Sonbahar” ise çağrışım yapar. Soru “Bu parçada hangi kullanım vardır?” diye soruyorsa, iki kullanımı ayrı ayrı belirtmek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Her gün üç yan anlamlı cümle ve iki çağrışım cümlesi yaz. Ardından kullanımları işaretle ve farkını açıkla. Bu alıştırma, ayrımı pekiştirir.

İlgili içerik

• 5. Sınıf Türkçe Testleri
• 5. Sınıf Yan Anlam ve Çağrışım Testi-1
• 5. Sınıf Yan Anlam ve Çağrışım Testi-3
• Sözcükte Anlam Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026