8. Sınıf Fiilimsiler Testi-4

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunun olumsuzluk, edilgenlik ve kalıcı ad boyutlarını ölçer. Fiilimsiler olumsuzluk eki alabilir, edilgen anlam taşıyabilir ve bazıları zamanla isimleşerek kalıcı ad olabilir. Bu üç durum, fiilimsi eklerinin tek başına yeterli olmadığını, anlamın da hesaba katılması gerektiğini gösterir. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, üç durumun sınırlarını, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

Olumsuz fiilimsileri, edilgen sıfat-fiilleri ve kalıcı adları ayırt eder; fiilimsi eklerinin olumsuzluk ve edilgenlikle birlikte kullanımını açıklar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Olumsuz fiilimsiler: “Gelmemek”, “gelmeyen”, “gelmeden” gibi olumsuzluk içeren fiilimsileri belirleme.
• Edilgen sıfat-fiiller: “Okunan kitap”, “yapılan iş” gibi edilgen anlam taşıyan sıfat-fiilleri fark etme.
• Kalıcı adlar: “Dondurma, çakmak, uçurtma” gibi fiilimsi eki almış görünen isimleri ayırma.
• Ek ayrımı: Fiilimsi eki ile olumsuzluk eki ve edilgenlik ekini karıştırmadan belirleme.

Fiilimsilerde olumsuzluk ve edilgenlik: kısa hatırlatma

Fiilimsiler olumsuzluk eki alabilir: “Gelmemek” isim-fiil, “gelmeyen” sıfat-fiil, “gelmeden” zarf-fiildir. Bu yapılarda “-ma/-me” olumsuzluk eki olarak kullanılır; ancak sözcük yine fiilimsi görevindedir. “Sınavı kazanmamak onu üzdü.” cümlesinde “kazanmamak” isim-fiildir ve olumsuzluk taşır. “Kitabı okumayan öğrenci” ifadesinde “okumayan” sıfat-fiildir ve olumsuzluk taşır. “Hiç dinlemeden konuştu.” cümlesinde “dinlemeden” zarf-fiildir ve olumsuzluk taşır.

Olumsuzluk eki ile fiilimsi ekini ayırmak, cümlenin anlamına bakmayı gerektirir. “Gelme!” cümlesinde “-me” olumsuzluk ekidir ve sözcük çekimli fiildir; “Gelmeni bekliyorum.” cümlesinde ise “gelmeni” isim-fiildir ve olumsuzluk anlamı yoktur. Aynı ek, birinde olumsuzluk, diğerinde isim-fiil kurar. Ayrımı yapmak için sözcüğün cümlede isim mi yoksa yüklem mi olduğuna bakmak gerekir.

Edilgen sıfat-fiiller “-ıl/-in” ekleriyle kurulur ve niteledikleri ismin işten etkilendiğini gösterir: “Okunan kitap”, “yapılan iş”, “kırılan cam.” Bu ifadelerde kitap okunmuş, iş yapılmış, cam kırılmıştır; yani isim, işten etkilenen taraftır. Edilgen sıfat-fiilleri edilgen fiillerden ayırmak gerekir: “Okunan kitap” ifadesinde “okunan” sıfat-fiildir; “Kitap okundu.” cümlesinde ise “okundu” edilgen çekimli fiildir. Biri sıfat görevinde, diğeri yüklem görevindedir.

Kalıcı adlar ise fiilimsi eki almış görünse de artık bir varlığı adlandırır: “Dondurma eridi.”, “Çakmak masada.”, “Uçurtma gökyüzünde süzüldü.” Bu sözcüklerde ek görünse de sözcükler yiyecek, araç ve oyuncak adlarıdır; fiilimsi sayılmaz. Kalıcı adları tanımak için “Bu sözcük tek başına bir varlığın adı mı?” sorusunu sormak yeterlidir.

Olumsuzluk eki mi, fiilimsi eki mi?

• “Gelme!” (olumsuzluk): Emir kipi, olumsuz fiil.
• “Gelmeni bekliyorum.” (isim-fiil): “-me” isim-fiil eki, olumsuzluk yok.
• “Gelmeyen misafir” (sıfat-fiil): “-me” olumsuzluk eki + “-yen” sıfat-fiil eki.
• “Gelmeden gitti” (zarf-fiil): “-me” olumsuzluk eki + “-den” zarf-fiil eki.

Edilgen sıfat-fiil testi

Bir sıfat-fiilin edilgen olup olmadığını anlamak için nitelediği isme “Bu isim işi yapıyor mu, işten etkileniyor mu?” sorusunu sor. “Koşan çocuk” ifadesinde çocuk koşma işini yapar; bu etken bir sıfat-fiildir. “Okunan kitap” ifadesinde kitap okuma işini yapmaz, işten etkilenir; bu edilgen bir sıfat-fiildir. Etken sıfat-fiiller “-an/-en” ekiyle, edilgen sıfat-fiiller “-ıl/-in” ekiyle kurulur. Bu ayrım, sıfat-fiil sorularında anlamı netleştirir.

Olumsuzluk ve edilgenlik birlikte

Bazı fiilimsiler hem olumsuzluk hem edilgenlik taşır: “okunmayan kitap”, “yapılmayan iş”, “kırılmayan cam.” Bu yapılarda “-ma” olumsuzluk eki, “-ıl” ise edilgenlik ekidir; ikisi bir arada kullanılır. “Okunmayan kitap” ifadesinde kitap okunmamıştır ve işten etkilenen taraftır. Bu tür sözcüklerde iki eki ayrı ayrı görmek, soruları hızlandırır: önce olumsuzluk var mı, sonra edilgenlik var mı?

Kalıcı adları tanıma testi

Bir sözcüğün kalıcı ad mı fiilimsi mi olduğunu anlamak için üç soru sorulur: “Tek başına bir varlığın adı mı?”, “Cümlede isim gibi mi kullanılıyor?”, “Eki kaldırdığında anlam bozuluyor mu?” “Dondurma” sözcüğü tek başına bir yiyeceğin adıdır; cümlede isimdir; eki kaldırıldığında anlam bozulur. Bu üç soruya “evet” cevabı alıyorsan sözcük kalıcı addır, fiilimsi değildir. Bu testi her gün beş sözcükle uygulamak, ayrımı kısa sürede otomatikleştirir.

Olumsuz fiilimsi mi, olumsuz fiil mi?

“Gelmemek” isim-fiildir ve olumsuzdur; “gelmedi” ise çekimli fiildir ve olumsuzdur. İkisi de olumsuzluk taşır; ayrım, sözcüğün cümledeki görevindedir. “Gelmemek onu üzdü.” cümlesinde “gelmemek” öznedir; “Gelmedi.” cümlesinde “gelmedi” yüklemdir. Bu ayrımı yapmak için sözcüğün yüklem olup olmadığına bakmak yeterlidir. Görev ayrımı netleştiğinde tür de kendiliğinden belirir.

Sık yapılan 3 hata

1. Olumsuz fiilimsiyi olumsuz fiille karıştırmak. “Gelmemek” isim-fiildir; “gelmedi” ise çekimli fiildir. “-ma/-me” ekinin hangi görevde olduğuna bakmak gerekir.
2. Edilgen sıfat-fiili edilgen fiil sanmak. “Okunan kitap” ifadesinde “okunan” sıfat-fiildir; “Kitap okundu.” cümlesinde ise “okundu” edilgen fiildir.
3. Kalıcı adları fiilimsi saymak. “Dondurma, çakmak, uçurtma” sözcükleri ek almış görünse de artık bir varlığın adıdır; fiilimsi değildir.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Ekleri ayır. Fiilimsi eki mi, olumsuzluk eki mi, edilgenlik eki mi?
2. Sözcüğün görevini belirle. İsim, sıfat veya zarf görevinde mi kullanılıyor?
3. Edilgenlik testini uygula. Nitelenen isim işten etkileniyorsa edilgen sıfat-fiil olabilir.
4. Kalıcı ad testini yap. Sözcük tek başına bir varlığı adlandırıyorsa fiilimsi değildir.

Örnek çözüm

“Kırılan cam, yapılan işlerin ne kadar dikkat gerektirdiğini gösterdi. Usta, ‘Kırılmayan cam yoktur,’ dedi ve çırağına çalışmadan öğrenilmediğini hatırlattı.” Bu parçada “kırılan” sıfat-fiili edilgendir; cam kırma işini yapmamış, işten etkilenmiştir. “Yapılan” sıfat-fiili de edilgendir. “Kırılmayan” sıfat-fiili ise hem edilgen hem olumsuzdur; olumsuzluk ekiyle edilgenlik eki bir arada kullanılmıştır. “Çalışmadan” ve “öğrenilmediğini” sözcükleri ise sırasıyla zarf-fiil ve olumsuz isim-fiildir. Soru “Bu parçada hangi sözcük edilgen sıfat-fiildir?” diye soruyorsa, nitelenen ismin işi yapıp yapmadığına bakmak gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Olumsuzluk ve edilgenliği birlikte çalışmak için aynı fiili dört biçimde yaz: “okumak, okumamak, okunan, okunmayan”. Her biçimi bir cümlede kullan ve türünü, olumsuzluğunu, edilgenliğini ayrı ayrı not et. Ardından kalıcı adlar için günlük hayattan bir liste çıkar: dondurma, çakmak, uçurtma, dolma, gözleme. Bu sözcükleri fiilimsi sanmamak, konunun en pratik kazanımıdır. Testte yanlışlarını incelerken ekleri mi, anlamı mı karıştırdığını belirle.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-1
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-2
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-3
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026