8. Sınıf Fiilimsiler Testi-2

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunun adlaşmış sıfat-fiil, kalıcı ad ve yan cümle boyutlarını ölçer. Bu üç başlık, “fiilimsi hangi durumda isimleşir, hangi durumda gerçekten isim olur?” sorusunun çevresinde döner. Adlaşmış sıfat-fiilde isim düşer ama fiilimsi kimliği sürer; kalıcı adda ise sözcük artık bir varlığın adıdır ve fiilimsi sayılmaz. Ayrımı yapmanın yolu, sözcüğün cümlede neyi adlandırdığına ve ekin işlevine bakmaktır. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, üç başlığın sınırlarını, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

Adlaşmış sıfat-fiilleri, kalıcı adları ve yan cümleleri belirler; fiilimsilerin cümle içindeki görevlerini tür ayrımı yaparak açıklar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Adlaşmış sıfat-fiil: Nitelediği isim düşen sıfat-fiilleri fark etme; “gelenler”, “koşanlar”.
• Kalıcı ad: Ek almış görünen ama isimleşmiş sözcükleri ayırma; “dondurma, çakmak, uçurtma”.
• Yan cümle: Fiilimsinin kurduğu yan cümleyi ana cümleden ayırma.
• Tür ayrımı: İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil eklerini karıştırmadan belirleme.

Adlaşmış sıfat-fiil ve yan cümle: kısa hatırlatma

Adlaşmış sıfat-fiil, nitelediği isim düştüğünde ortaya çıkar. “Gelenler yerine oturdu.” cümlesinde “gelenler” sözcüğü, “gelen kişiler” ifadesindeki ismin düşmesiyle oluşmuştur; sözcük artık isim gibi kullanılır ama fiilimsi ekiyle türemiştir. “Koşanlar yoruldu.”, “Bekleyenler sabırsızlandı.”, “Sevdiklerimiz yanımızda” cümlelerinde sıfat-fiiller adlaşmıştır. Bu yapılarda fiilimsi, cümlenin öznesi ya da nesnesi olabilir.

Kalıcı adlar ise fiilimsi eki almış gibi görünse de artık bir varlığı adlandırır: “Dondurma eridi.”, “Çakmak masada.”, “Uçurtma gökyüzünde süzüldü.” Bu sözcüklerde “-ma” ve “-ak” ekleri görünse de sözcükler artık yiyecek, araç ve oyuncak adlarıdır; fiilimsi sayılmaz. Kalıcı ad ile adlaşmış sıfat-fiili ayırmak için “Bu sözcük tek başına bir varlığın adı mı?” sorusunu sormak gerekir. “Dondurma” bir varlığın adıdır; “gelenler” ise bir kişi grubunu, yani düşen isimle birlikte anlatılan bir durumu gösterir.

Yan cümle, fiilimsinin kurduğu ve ana cümlenin bir ögesi olan cümleciktir. “Kitabı okuyan çocuk uyudu.” cümlesinde asıl yargı “uyudu”dur; “okuyan” sıfat-fiili ise “çocuk” ismini niteleyen bir yan cümle kurar. “Kitabı okuduktan sonra uyudu.” cümlesinde ise “okuduktan sonra” zarf-fiili, ana cümlenin zarf tümleci görevindedir. Yan cümleyi bulmak, fiilimsinin cümledeki görevini bulmakla aynı iştir.

Üç kavramı ayıran tablo

• Adlaşmış sıfat-fiil: İsim düşmüş, fiilimsi kimliği sürmüş — “gelenler”.
• Kalıcı ad: Artık bir varlığın adı — “dondurma”.
• Yan cümle: Fiilimsinin kurduğu cümlecik — “kitabı okuyan (çocuk)”.
• Karıştırılan nokta: Her adlaşmış sıfat-fiil isim gibi görünür, ama her isim gibi görünen sözcük adlaşmış sıfat-fiil değildir.

Adlaşma testi

Bir sıfat-fiilin adlaşıp adlaşmadığını anlamak için yanına “kişi, şey, yer” gibi bir isim getirmeyi dene. “Gelenler” sözcüğü “gelen kişiler” anlamına gelir; isim düşmüştür, adlaşma vardır. “Okuyan çocuk” ifadesinde ise isim yerinde durduğu için adlaşma yoktur; sıfat-fiil sıfat görevindedir. Bu test, adlaşmış sıfat-fiil sorularında neredeyse her zaman işe yarar.

Yan cümle türleri

Yan cümleler, kuruldukları fiilimsiye göre üçe ayrılır. İsim-fiille kurulan yan cümle isim cümleciği, sıfat-fiille kurulan sıfat cümleciği, zarf-fiille kurulan ise zarf cümleciği olarak adlandırılır. “Kitap okumak beni dinlendirir.” cümlesinde “kitap okumak” isim cümleciğidir ve özne görevindedir. “Kitabı okuyan çocuk uyudu.” cümlesinde “kitabı okuyan” sıfat cümleciğidir. “Kitabı okuduktan sonra uyudu.” cümlesinde ise “okuduktan sonra” zarf cümleciğidir. Bu sınıflandırma, yan cümlenin ana cümledeki görevini görmeyi kolaylaştırır.

Kalıcı ad listesi

• “-ma” ile: dondurma, dolma, gözleme, kaymak.
• “-ak” ile: çakmak, yatak, durak, kaynak.
• “-ı” ile: uçurtma, yapıştırma, kesme.

Bu sözcükler fiilimsi eki almış gibi görünse de artık varlık adlarıdır; cümlede isim görevinde kullanılırlar.

Adlaşmış sıfat-fiil ile kalıcı ad farkı: üç örnek

“Gelenler salona girdi.” cümlesinde “gelenler” adlaşmış sıfat-fiildir; “gelen kişiler” anlamını taşır ve fiilimsi kimliğini korur. “Dondurma eridi.” cümlesinde “dondurma” kalıcı addır; artık bir yiyeceğin adıdır ve fiilimsi sayılmaz. “Bekleyenler sabırsızlandı.” cümlesinde ise “bekleyenler” yine adlaşmış sıfat-fiildir. Üç sözcük de “-an/-en” ya da “-ma” eki almış görünür; ancak yalnızca ilk ve üçüncü sözcükler fiilimsi kimliğini korur. Bu üç örneği yan yana koymak, ayrımı kalıcı hâle getirir. Kendi cümlelerinle de benzer üç örnek kurmayı dene. Bu karşılaştırma, kalıcı ad ile adlaşmış sıfat-fiili ayırt etmenin en kısa yoludur.

Sık yapılan 3 hata

1. Adlaşmış sıfat-fiili düz isim sanmak. “Koşanlar yoruldu.” cümlesinde “koşanlar” bir isim gibi görünse de fiilimsi ekiyle türemiştir; adlaşmış sıfat-fiildir.
2. Kalıcı adları fiilimsi saymak. “Dondurma, çakmak, uçurtma” sözcükleri ek almış görünse de artık bir varlığın adıdır; fiilimsi değildir.
3. Yan cümleyi ana cümle sanmak. “Kitabı okuyan çocuk uyudu.” cümlesinde asıl yargı “uyudu”dur; “okuyan” yan cümle kurar.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Ekleri işaretle. Sözcükteki ekin isim-fiil, sıfat-fiil veya zarf-fiil eki olduğunu belirle.
2. Nitelediği isim var mı? Varsa sıfat-fiil; isim düşmüşse adlaşmış sıfat-fiildir.
3. Kalıcı ad testini yap. Sözcük tek başına bir varlığı adlandırıyorsa fiilimsi değildir.
4. Ana cümleyi bul. Asıl yargıyı taşıyan yüklemi belirle; diğer fiilimsiler yan cümle kurar.

Örnek çözüm

“Köy meydanında toplananlar, yıllardır görmedikleri akrabalarını bekliyordu. Uzaktan gelenler göründüğünde herkes ayağa kalktı; çocuklar koşarak onları karşıladı.” Bu parçada “toplananlar” ve “gelenler” sözcükleri adlaşmış sıfat-fiildir; isim düşmüş, fiilimsi isim gibi kullanılmıştır. “Görmedikleri” sözcüğü ise sıfat-fiildir ve “akrabalarını” ismini niteler; adlaşma yoktur. “Koşarak” zarf-fiildir ve “karşıladı” eyleminin nasıl yapıldığını anlatır. Soru “Bu parçada kaç adlaşmış sıfat-fiil vardır?” diye soruyorsa, her sıfat-fiil için “yanındaki isim düşmüş mü?” testini uygulamak gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Adlaşmış sıfat-fiilleri öğrenmenin en pratik yolu, sıfat-fiilli tamlamaları kısaltmaktır. “Gelen misafirler”, “koşan çocuklar”, “bekleyen yolcular” ifadelerinden ismi çıkar: “gelenler”, “koşanlar”, “bekleyenler”. Ardından bu sözcükleri cümlede kullan ve görevlerini yaz. Kalıcı adlar için ise günlük hayattan bir liste yap: dondurma, çakmak, uçurtma, dolma, gözleme, kaymak. Bu listeyi “fiilimsi değildir” notuyla birlikte tut. Testte yanlışlarını incelerken adlaşma testini mi, kalıcı ad testini mi atladığını belirle.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-1
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-3
• 8. Sınıf Türkçe Testleri
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026