6. Sınıf Sözcükte Anlam Testi-1

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 6. sınıf Türkçe dersi sözcükte anlam konusunun temel bilgilerini ölçer. Sözcükte anlam, bir sözcüğün cümle içinde kazandığı anlamı inceler. “Göz” sözcüğü “iğnenin gözü”, “göz atmak” ve “gözünde tütmek” ifadelerinde farklı anlamlar taşır. Aşağıda temel anlam, yan anlam ve mecaz anlam ayrımını bulacaksın.

Kazanım

Sözcüğün temel, yan ve mecaz anlamlarını ayırt eder; sözcüğün cümle içinde kazandığı anlamı açıklar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Temel anlam: Sözcüğün ilk ve gerçek anlamını tanıma.
• Yan anlam: Benzerlikle doğan anlamı belirleme.
• Mecaz anlam: Anlam kaymasıyla doğan anlamı ayırma.
• Bağlam: Anlamı cümleden çıkarma.

Temel anlam

Temel anlam, sözcüğün akla ilk gelen, sözlükteki ilk anlamıdır. “Göz” sözcüğünün temel anlamı görme organıdır: “Gözü ağrıyordu.” Bu anlam, sözcüğün çekirdeğini oluşturur ve diğer anlamlar buradan doğar.

Yan ve mecaz anlam

Yan anlam, temel anlama somut bir benzerlikle bağlıdır: “iğnenin gözü”. Mecaz anlam ise anlam kaymasıyla doğar: “göz atmak” (kısaca bakmak). Yan anlamda benzerlik, mecazda ise benzetme yoluyla anlam kayması vardır.

Örnekler ve ölçütler

• Temel: “Gözü ağrıyordu.”
• Yan anlam: “İğnenin gözü”.
• Mecaz: “Sınava göz attı.”
• Ölçüt: Anlam sözlükteki ilk anlam mı?

Bağlamın rolü

Sözcüğün anlamı cümleden anlaşılır. “Göz” sözcüğü tek başına temel anlamı çağrıştırır; ancak “iğnenin gözü” ifadesinde yan anlam, “göz atmak” ifadesinde mecaz anlam kazanır. Bu yüzden sözcüğe cümle içinde bakmak gerekir.

Anlamların metne katkısı

Yan anlam ve mecaz anlam, dilin anlatım gücünü artırır. “Göz atmak” ifadesi, “kısaca bakmak” demekten daha kısa ve canlıdır. Bu yüzden sözcüklerin yan ve mecaz anlamları, metni zenginleştiren önemli araçlardır.

Sık yapılan 3 hata

1. Yan anlamı mecaz sanmak. Yan anlam benzerliğe dayanır.
2. Temel anlamı atlamak. Diğer anlamlar temelden doğar.
3. Sözcüğü cümleden koparmak. Anlam bağlamda belirlenir.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Temel anlamı düşün. Sözcük ilk olarak neyi anlatır?
2. Cümleyi oku. Anlam değişmiş mi?
3. Benzerlik mi, kayma mı? Yan anlam mı, mecaz mı?
4. Anlamı adlandır. Temel, yan ya da mecaz.

Örnek çözüm

“Gözü ağrıyordu. İğnenin gözüne ipi geçirdi. Sınava kısaca göz attı.” Bu parçada ilk cümle temel, ikinci cümle yan, üçüncü cümle mecaz anlamdadır. Soru “Bu parçada hangi anlamda kullanılmıştır?” diye soruyorsa, her cümleyi ayrı değerlendirmek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Her gün bir sözcük seç; temel, yan ve mecaz anlamda birer cümle yaz. Üç cümleyi karşılaştırmak, anlam katmanlarını görünür kılar. Aynı konuyu farklı bir metinde yeniden denemek, öğrenilen bilgiyi kalıcı biçimde pekiştirir.

İlgili içerik

• 6. Sınıf Sözcükte Anlam Testleri
• 6. Sınıf Sözcükte Anlam Testi-2
• 6. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Testleri
• Sözcükte Anlam Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026