8. Sınıf Sıfat Fiil Testi-2

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunun sıfat-fiil bölümünde adlaşma ve öge ilişkilerini ölçer. Sıfat-fiil genellikle bir ismi niteler; ancak nitelediği isim düşerse sıfat-fiil tek başına kalır ve adlaşır. “Gelenler yerine oturdu.” cümlesinde “gelenler”, “gelen kişiler” anlamına gelir. Adlaşmış sıfat-fiiller cümlede özne, nesne ya da tümleç görevinde kullanılır. Aşağıda adlaşmayı, adlaşmış sıfat-fiillerin görevlerini ve sıfat-fiil grubunda öge bulmayı bulacaksın.

Kazanım

Sıfat-fiilin nitelediği isim düştüğünde adlaştığını belirler; adlaşmış sıfat-fiillerin cümledeki görevlerini ayırt eder ve sıfat-fiil grubunu çözümler. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Adlaşma: Nitelenen isim düştüğünde sıfat-fiilin isim gibi davrandığını görme.
• Görev: Adlaşmış sıfat-fiilin özne, nesne, dolaylı tümleç görevlerini belirleme.
• Grup çözümleme: Sıfat-fiil grubunun hangi ismi nitelediğini bulma.
• İyelikli biçimler: “gördüğüm, tanıdığım” gibi iyelik eki almış sıfat-fiilleri tanıma.

Adlaşmış sıfat-fiil nedir?

Sıfat-fiil, nitelediği isimle birlikte kullanılır: “gelen öğrenciler”. Bu isim düştüğünde sıfat-fiil tek başına kalır ve artık bir isim gibi davranır: “gelenler”. Bu olaya adlaşma denir. “Sınıfa gelenler yerine oturdu.” cümlesinde “gelenler” sözcüğü, “gelen öğrenciler” anlamını taşır; ancak “öğrenciler” sözcüğü düşmüştür. Sıfat-fiil, ismin yerini almıştır.

Adlaşma çoğu zaman çoğul ekiyle belirginleşir: “gelenler, bilenler, isteyenler”. Ancak tekil biçimde de görülebilir: “Bilmemek değil, öğrenmemek ayıp.” cümlesinde “öğrenmemek” isim-fiildir; buna karşılık “tanıdık” sözcüğü kalıplaşmış bir addır. Ayrımı yapmak için sözcüğün cümlede ismin yerine mi geçtiğine bakmak gerekir.

Adlaşmış sıfat-fiillerin görevleri

• Özne: “Gelenler yerine oturdu.”
• Nesne: “Bekleyenleri gördüm.”
• Dolaylı tümleç: “Gelenlere yol gösterdi.”
• Yüklem: “Görünen, herkesin susmasıydı.”
• Zarf: Adlaşmış sıfat-fiil zarf görevinde kullanılmaz.

Adlaşma testi nasıl yapılır?

Adlaşmayı bulmanın en güvenli yolu, sıfat-fiile “kimler, neler” sorusunu sormaktır. “Gelenler” sözcüğü “gelen kimseler” anlamına geliyorsa isim düşmüştür. İkinci yol, sıfat-fiilin yanında bir isim olup olmadığına bakmaktır: “gelen öğrenciler” ifadesinde isim vardır, adlaşma yoktur; “gelenler” ifadesinde isim yoktur, adlaşma vardır. Üçüncü yol ise çoğul ekinin varlığını kontrol etmektir; ancak tekil adlaşmalar da bulunduğu için bu tek başına yeterli değildir.

Sıfat-fiil grubunda öge bulma

Sıfat-fiil grubu, sıfat-fiil ve ona bağlı ögelerden oluşur: “dün bahçede oynayan çocuklar”. Bu grupta “dün” zaman zarfı, “bahçede” dolaylı tümleç, “oynayan” sıfat-fiildir; grup “çocuklar” ismini niteler. Grubun içindeki ögeleri bulmak için sıfat-fiile soru sormak gerekir: “Nerede oynayan?” → “bahçede”; “Ne zaman oynayan?” → “dün”. Bu yöntem, uzun cümlelerde sıfat-fiil grubunu çözmeyi kolaylaştırır.

Grup çözümlenirken sıfat-fiilin nitelediği isim en sonda yer alır. Bu yüzden önce ismi, sonra sıfat-fiili, en son grubun içindeki ögeleri işaretlemek gerekir. “Sabahtan beri kapıda bekleyen yaşlı adam sonunda içeri girdi.” cümlesinde nitelenen isim “adam”dır; sıfat-fiil “bekleyen”; grubun ögeleri “sabahtan beri” (zaman) ve “kapıda” (dolaylı tümleç).

İyelikli sıfat-fiiller

Sıfat-fiiller iyelik eki alabilir: “gördüğüm film”, “tanıdığım kişi”, “okuduğun kitap”. Bu yapılarda sıfat-fiil, iyelik ekiyle kime ait olduğunu belirtir ve yine bir ismi niteler. “Gördüğüm film güzeldi.” cümlesinde “gördüğüm” sıfat-fiili “film” ismini niteler; iyelik eki, filmin “benim” gördüğüm olduğunu sezdirir. Bu biçim, sıfat-fiilin çekimlenebildiğini gösterir.

Adlaşmış sıfat-fiillerde çoğul ve hâl ekleri

Adlaşmış sıfat-fiiller isim gibi çekimlenir: “gelenler”, “gelenleri”, “gelenlere”, “gelenlerde”. Bu ekler, sözcüğün cümledeki görevini belirler. “Gelenleri gördüm.” cümlesinde “gelenleri” belirtme hâli eki almıştır ve nesnedir. “Gelenlere sordum.” cümlesinde yönelme hâli eki vardır ve dolaylı tümleçtir. Bu çekimler, sıfat-fiilin artık tam anlamıyla isimleştiğini gösterir.

Sıfat-fiil grubu ile isim tamlaması karşılaştırması

“Öğrencilerin okuduğu kitap” ile “öğrencilerin kitabı” ifadeleri birbirine benzer görünür. Birincisinde “okuduğu” sıfat-fiildir ve “kitap” ismini niteler; ikincisinde ise yalnızca isim tamlaması vardır. Ayrımı yapmak için sözcüğün fiil kökünden türeyip türemediğine bakmak gerekir. “Oku-” fiilinden türeyen “okuduğu” sıfat-fiildir; “kitabı” ise tamlanandır. Bu ayrım, tamlama sorularında belirleyicidir.

Adlaşmış sıfat-fiil ile adı arasındaki fark

Adlaşmış sıfat-fiil, bir eylemden türemiştir: “gelenler, isteyenler, bilenler”. Sıradan bir ad ise doğrudan bir varlığı adlandırır: “öğrenciler, misafirler”. “Gelenler” sözcüğü “gelen kişiler” anlamını taşır; “öğrenciler” sözcüğü ise böyle bir eylem anlamı taşımaz. Bu nedenle “Aşağıdaki sözcüklerden hangisi adlaşmış sıfat-fiildir?” tipi sorularda kökün fiil olup olmadığına bakmak gerekir.

Adlaşmanın cümle yapısına etkisi

Adlaşmış sıfat-fiil, cümlenin öge sayısını değiştirmez; ancak ögelerin türünü etkiler. “Gelen öğrenciler oturdu.” cümlesinde özne “öğrenciler”dir ve sıfat-fiil yalnızca niteleyicidir. “Gelenler oturdu.” cümlesinde ise özne artık “gelenler” sözcüğüdür. Yani adlaşma, sıfat-fiili cümlenin asli ögesi hâline getirir. Bu fark, öge bulma sorularında belirleyici olur; sıfat-fiil grubunu niteleyici olarak mı, öge olarak mı değerlendirdiğini bilmek gerekir. Bu yüzden isim düşüp düşmediğini kontrol etmek şarttır. İsim yoksa adlaşma vardır.

Sık yapılan 3 hata

1. Adlaşmayı fark etmemek. “Gelenler” sözcüğünde isim düşmüştür; sözcük artık isim gibi davranır.
2. Grubu bölmek. “Dün aldığım kitap” ifadesinde “dün” grubun parçasıdır; onu cümleden ayrı düşünmek yanıltır.
3. İyelik ekini kip eki sanmak. “Gördüğüm” iyelik eki taşır; “gördüm” ise kip eki. Ekler karıştırılmamalı.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Sıfat-fiili bul. Yedi ekten birini taşıyan sözcüğü işaretle.
2. Nitelediği ismi ara. Yanında isim var mı?
3. İsim yoksa adlaşma var. Sözcüğün cümledeki görevini belirle.
4. Grubu çöz. Sıfat-fiile bağlı ögeleri sorularla bul.

Örnek çözüm

“Sınava hazırlananlar, sabah erkenden kütüphaneye gelenler ve dün ders çalışanlar aynı salonda buluştu.” Bu cümlede “hazırlananlar”, “gelenler” ve “çalışanlar” adlaşmış sıfat-fiillerdir; hepsi “-an/-en” ekiyle kurulmuş, niteledikleri isim düşmüştür. “Sabah erkenden” ve “dün” ise grupların içindeki zaman ögeleridir. Soru “Bu cümlede kaç adlaşmış sıfat-fiil vardır?” diye soruyorsa, yanında isim bulunmayan sıfat-fiilleri saymak gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Adlaşmayı pekiştirmek için aynı sıfat-fiili iki biçimde kullan: “gelen öğrenciler” ve “gelenler”. İkisini yan yana yaz; birincisinde isim, ikincisinde adlaşma olduğunu işaretle. Ardından grubu genişlet: “dün okuldan gelen öğrenciler” ve “dün okuldan gelenler”. Bu alıştırma, isim düştüğünde sıfat-fiilin nasıl isimleştiğini gösterir. Testte yanlış yaptığın sorularda adlaşmayı mı, grubu mu kaçırdığını not et.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf Sıfat Fiil Testi-1
• 8. Sınıf Sıfat Fiil Testi-4
• 8. Sınıf Türkçe Testleri
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026