8. Sınıf Sıfat Fiil Testi-1

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunun sıfat-fiil bölümünün temel bilgilerini ölçer. Sıfat-fiil, fiilden türeyen ama cümlede sıfat gibi davranan sözcüktür; bir ismi niteler ve o isimle birlikte sıfat tamlaması kurar. “Koşan çocuk” ifadesinde “koşan” sıfat-fiildir; “çocuk” ismini niteler. Bu yapı, fiilin anlattığı eylemi bir kişiye ya da nesneye bağlar. Aşağıda sıfat-fiil eklerini, sıfat-fiil grubunun nasıl kurulduğunu ve sıfattan farkını bulacaksın.

Kazanım

Sıfat-fiil eklerini (-an, -ası, -mez, -ar, -dık, -acak, -mış) tanır; sıfat-fiillerin bir ismi nitelediğini ve sıfat-fiil grubu kurduğunu açıklar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Ekleri tanıma: “-an, -ası, -mez, -ar, -dık, -acak, -mış” ekleriyle kurulan sıfat-fiilleri bulma.
• Niteleme: Sıfat-fiilin hangi ismi nitelediğini belirleme.
• Sıfat-fiil grubu: Sıfat-fiil ile ona bağlı ögelerden oluşan grubu tanıma.
• Ayrım: Sıfat-fiili, sıradan sıfattan ve çekimli fiilden ayırma.

Sıfat-fiil nedir?

Sıfat-fiil (ortaç), fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat görevinde kullanılan fiilimsidir. “Kırılmış cam”, “gelecek yıl”, “tanıdık yüz” ifadelerinde altı çizili sözcükler sıfat-fiildir. Hepsi bir ismi niteler ve o ismin önünde yer alır. Sıfat-fiil, nitelediği isimle birlikte sıfat tamlaması kurar; bu tamlama, cümlenin herhangi bir ögesi olabilir.

Sıfat-fiiller yan cümle de kurar. “Kitabı okuyan çocuk uyudu.” cümlesinde “kitabı okuyan” bölümü bir yan cümledir; “çocuk” ismini niteler. Yan cümle, ana cümlenin öznesini belirler. Bu yapı, sıfat-fiilin yalnızca bir sözcük değil, bir öbek olduğunu gösterir.

Sıfat-fiil ekleri ve örnekleri

• -an/-en: “koşan çocuk, gelen misafir”.
• -ası/-esi: “gülesi gelmek” gibi kalıplaşmış yapılar.
• -maz/-mez: “bitmez tükenmez yol, anlaşılmaz söz”.
• -ar/-er: “akar su, kopar fırtına”.
• -dık/-dik: “tanıdık yüz, bildik şarkı”.
• -acak/-ecek: “okunacak kitap, gelecek yıl”.
• -mış/-miş: “yanmış ekmek, solmuş çiçek”.
• Not: Ekler, fiilin anlamına göre kalıplaşabilir: “tanıdık, dolma, çakmak, uçurtma, dondurma”.

Sıfat-fiil grubu nasıl kurulur?

Sıfat-fiil, tek başına bir ismi nitelediği gibi kendisine bağlı ögelerle birlikte bir grup da oluşturabilir: “dün aldığım kitap”, “bahçede oynayan çocuklar”, “sınavı kazanan öğrenciler”. Bu gruplarda sıfat-fiil, grubun sonunda yer alır ve nitelediği isim hemen ardından gelir. “Dün aldığım kitap” ifadesinde “dün” zarfı, “aldığım” sıfat-fiiline bağlıdır; grup, “kitap” ismini niteler.

Sıfat-fiil grubunu bulmak için önce nitelenen ismi, sonra o ismin önündeki sıfat-fiili, en son da sıfat-fiile bağlı ögeleri işaretlemek gerekir. Bu sıra, özellikle uzun cümlelerde karışıklığı önler. “Sabahtan beri bekleyen öğrenciler sonunda içeri girdi.” cümlesinde “sabahtan beri” zarfı, “bekleyen” sıfat-fiiline bağlıdır; grup “öğrenciler”i niteler.

Sıfat-fiil ile sıfat arasındaki fark

Her sıfat sıfat-fiil değildir. “Kırmızı araba” ifadesinde “kırmızı” bir renk sıfatıdır; fiilden türememiştir. “Kırılmış araba” ifadesinde ise “kırılmış” fiilden türemiştir ve sıfat-fiildir. Ayrım, sözcüğün kökünde saklıdır: fiil kökünden türeyip ismi niteliyorsa sıfat-fiil, doğrudan bir nitelik bildiriyorsa sıfattır. Bu ayrım, “Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi sıfat-fiildir?” tipi sorularda belirleyicidir.

Sıfat-fiilin zaman tonu

Sıfat-fiiller zaman tonu taşır ama kip gibi kesin değildir. “Koşan çocuk” koşmanın sürdüğünü, “koşmuş çocuk” geçmişte kaldığını, “koşacak çocuk” ise gelecekte olacağını sezdirir. Bu ton, yan cümleye zaman anlamı katar; ana yargının zamanını değiştirmez. “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde ana yargı geçmişte, yan cümle ise sürerken kurulmuştur.

Sıfat-fiil grubu ve isim tamlaması

Sıfat-fiil grubu, isim tamlamasıyla birlikte kullanılabilir: “okulun bahçesinde oynayan çocuklar”. Bu ifadede “okulun bahçesinde” dolaylı tümleç, “oynayan” sıfat-fiildir; grup “çocuklar” ismini niteler. “Okulun bahçesi” ise ayrı bir isim tamlamasıdır. İki yapı iç içe geçtiğinde önce isim tamlamasını, sonra sıfat-fiil grubunu ayırmak gerekir. Bu ayrım, uzun cümlelerde öge bulmayı kolaylaştırır.

Kalıcı adlar ve sıfat-fiil

“Dondurma, çakmak, uçurtma, dolma” gibi sözcükler sıfat-fiil eki almış gibi görünse de artık bir varlığın adıdır. “Dondurma eridi.” cümlesinde “dondurma” sıfat-fiil değil, yiyecek adıdır. “Uçurtma uçtu.” cümlesinde de aynı durum vardır. Kalıcı adları ayırt etmek için sözcüğün tek başına bir varlığı adlandırıp adlandırmadığına bakmak gerekir; bu test, fiilimsi sorularında sık işe yarar.

Sıfat-fiil ile zarf-fiili karıştırmamak

“Koşan çocuk” ifadesinde “koşan” sıfat-fiildir; bir ismi niteler. “Koşarak geldi.” cümlesinde ise “koşarak” zarf-fiildir; yüklemin nasıl yapıldığını anlatır. İkisi de fiilden türer, ancak görevleri farklıdır: sıfat-fiil ismi niteler, zarf-fiil yüklemi etkiler. Ayrım eklerde de görülür: “-an, -acak, -mış” sıfat-fiil; “-arak, -ınca, -ken” zarf-fiil ekleridir. Bu ayrım, fiilimsi sorularında sık sorulur. Ekleri tanımak, iki türü ayırmanın en hızlı yoludur. Nitelediği ismi bulmak da ikinci adımdır. Bu iki adım, soruların çoğunu çözer.

Sık yapılan 3 hata

1. Her sıfatı sıfat-fiil sanmak. “Kırmızı, büyük, güzel” gibi sıfatlar fiilden türememiştir; sıfat-fiil değildir.
2. Nitelediği ismi görmemek. Sıfat-fiil mutlaka bir ismi niteler; ismi bulmadan tür belirlemek zordur.
3. Grubu tek sözcük sanmak. “Dün aldığım kitap” ifadesinde grup üç sözcükten oluşur; yalnızca “aldığım”a bakmak eksik olur.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Eki bul. Sözcükte yedi sıfat-fiil ekinden biri var mı?
2. Kökü kontrol et. Sözcük fiil kökünden mi türemiş?
3. Nitelediği ismi bul. Hangi ismin önünde duruyor?
4. Grubu ayır. Sıfat-fiile bağlı ögeler var mı?

Örnek çözüm

“Sabah erkenden kalkan balıkçılar, denize açılmadan önce ağlarını onardı. Limanda bekleyen çocuklar, dönen tekneleri görünce sevindi.” Bu parçada “kalkan” sıfat-fiili “balıkçılar” ismini, “bekleyen” sıfat-fiili “çocuklar” ismini, “dönen” sıfat-fiili ise “tekneleri” ismini niteler. “Sabah erkenden” zarfı “kalkan”a bağlıdır; grup “sabah erkenden kalkan balıkçılar”dır. Soru “Bu parçada kaç sıfat-fiil vardır?” diye soruyorsa, ismi niteleyen fiilimsileri tek tek işaretlemek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Sıfat-fiilleri öğrenmenin en iyi yolu, aynı fiilden yedi ekle sözcük üretmektir. “Oku-” fiilinden “okuyan, okunacak, okumuş, okunmaz, okuduk” sözcüklerini üret ve her birini bir isimle kullan: “okuyan öğrenci”, “okunacak kitap”. Ardından bu grupları cümle içinde kullan ve niteledikleri ismi işaretle. Bu alıştırma, sıfat-fiilin işlevini somutlaştırır. Testte yanlış yaptığın sorularda eki mi, nitelediği ismi mi kaçırdığını not et.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf Sıfat Fiil Testi-2
• 8. Sınıf Sıfat Fiil Testi-4
• 8. Sınıf Türkçe Testleri
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026