8. Sınıf Fiilimsiler Testi-9

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunun tür ayrımı ve cümledeki görevlerini ölçer. Fiilimsiler üç türdür: isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil. Türü belirleyen, sözcüğün aldığı ektir; görevi belirleyen ise cümlede üstlendiği iştir. Aynı sözcük, eki değişmeden farklı görevlerde kullanılabildiği için tür ile görevi karıştırmamak gerekir. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, üç türün eklerini, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil eklerini ayırt eder; fiilimsilerin cümledeki görevlerini belirler. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Ek bilgisi: “-ma/-ış/-mak” isim-fiil, “-an/-acak/-mış” sıfat-fiil, “-ken/-ınca/-arak” zarf-fiildir.
• Görev: Fiilimsinin özne, nesne, tümleç, sıfat veya yüklem görevini belirleme.
• Adlaşma: “Gelenler” gibi adlaşmış sıfat-fiilleri fark etme.
• Kalıcı ad: “Dondurma, çakmak” gibi isimleri fiilimsi sanmama.

Kısa hatırlatma

Fiilimsiler fiil kök ya da gövdelerinden türer ve cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılır. “Okumak güzeldir.” cümlesinde “okumak” isim-fiildir ve öznedir. “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde “koşan” sıfat-fiildir; “çocuk” ismini niteler ve yan cümle kurar. “Koşarak geldi.” cümlesinde “koşarak” zarf-fiildir; “geldi” eyleminin nasıl yapıldığını anlatır. Ek-fiil alan fiilimsi yüklem olabilir: “En büyük hayali okumaktı.”

İsim-fiil ekleri “-ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek”tir. Bu ekler fiili isimleştirir; sözcük cümlede isim gibi davranır. “Yüzmeyi öğrendi.”, “Gelişi herkesi sevindirdi.”, “Okumak insanı geliştirir.” cümlelerinde isim-fiiller sırasıyla nesne, özne ve özne görevindedir. İsim-fiiller isim çekim eklerini alabilir: “okumayı, okumaya, okumada”.

Sıfat-fiil ekleri “-an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş”tir. Bu ekler fiili sıfatlaştırır; sözcük bir ismi niteler. “Koşan çocuk”, “okunacak kitap”, “tanıdık yüz”, “yanmış ekmek” ifadelerinde sıfat-fiiller isimleri niteler. Sıfat-fiiller zaman anlamı da taşır: “koşan” şimdiki, “koşacak” gelecek, “koşmuş” geçmiş zamanı sezdirir.

Zarf-fiil ekleri “-ken, -alı/-eli, -madan/-meden, -dıkça/-dikçe, -ınca/-ince, -ıp/-ip, -arak/-erek”tir. Bu ekler fiili zarflaştırır; sözcük yüklemin nasıl, ne zaman, hangi şartla yapıldığını anlatır. “Koşarak geldi.”, “Gelince haber ver.”, “Yürürken düşündü.” cümlelerinde zarf-fiiller zarf tümleci görevindedir. Zarf-fiiller çekimlenmez; kişi ve zaman eki almaz.

Üç türün ek listeleri

• İsim-fiil: -ma/-me, -ış/-iş, -mak/-mek — “yüzme, yüzüş, yüzmek”.
• Sıfat-fiil: -an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş — “yüzen, yüzmez, yüzdük, yüzecek”.
• Zarf-fiil: -ken, -alı, -madan, -dıkça, -ınca, -ıp, -arak — “yüzerken, yüzmeden, yüzünce”.

Karıştırılan üç çift

Birinci çift isim-fiil ile kalıcı addır: “Dondurma eridi.” cümlesinde “dondurma” kalıcı addır, isim-fiil değildir. İkinci çift sıfat-fiil ile adlaşmış sıfat-fiildir: “Koşan çocuk” ifadesinde sıfat-fiil ismi niteler; “Koşanlar yoruldu.” cümlesinde ise isim düşmüştür ve sıfat-fiil adlaşmıştır. Üçüncü çift zarf-fiil ile zaman zarfıdır: “Gelince” zarf-fiildir; “dün” ise zaman zarfıdır ve fiilimsi değildir.

Tür belirleme: üç adım

• Birinci adım: Sözcüğün ekini bul ve listeyle karşılaştır.
• İkinci adım: Sözcüğün cümlede neyi nitelediğine ya da hangi görevi üstlendiğine bak.
• Üçüncü adım: Kalıcı ad ve adlaşma testlerini uygula.

Tür–görev karışıklığı

Tür ile görev aynı şey değildir. Tür, sözcüğün aldığı ekle belirlenir; görev ise cümlede üstlendiği iştir. “Okumak” sözcüğü her zaman isim-fiildir; ancak cümleye göre özne, nesne ya da dolaylı tümleç olabilir. “Okumak güzeldir.” cümlesinde özne, “Okumayı seviyorum.” cümlesinde nesne, “Okumaya zaman ayırdı.” cümlesinde dolaylı tümleçtir. Bu üç cümlede tür aynı, görev farklıdır. Sorularda “türü nedir?” ile “görevi nedir?” sorularını karıştırmamak gerekir.

Ek tablosu alıştırması

Aşağıdaki tabloyu kendi fiillerinle doldur, tür ayrımı kısa sürede otomatikleşir:

• Oku-: okumak (isim), okuyan (sıfat), okuyarak (zarf).
• Yaz-: yazmak (isim), yazan (sıfat), yazarak (zarf).
• Koş-: koşmak (isim), koşan (sıfat), koşarak (zarf).
• Dinle-: dinlemek (isim), dinleyen (sıfat), dinleyerek (zarf).

Üç türün tipik görevleri

İsim-fiiller cümlede en çok özne ve nesne görevinde görülür: “Okumak güzeldir.” (özne), “Okumayı seviyorum.” (nesne). Sıfat-fiiller en çok niteleyici görevindedir: “Okuyan çocuk”, “okunacak kitap”. Zarf-fiiller ise en çok zarf tümleci görevindedir: “Koşarak geldi.”, “Gelince haber ver.” Bu eğilimler kesin kural değildir; ancak sorularda seçenekleri daraltmak için kullanılabilir. Bir sözcük tipik görevinin dışında kullanılıyorsa, cümleyi yeniden okumak gerekir.

Kalıcı ad testi uygulaması

“Dondurma, çakmak, uçurtma, dolma, gözleme” sözcüklerinin hepsi fiilimsi eki almış gibi görünür; ancak hepsi bir varlığın adıdır. Bu sözcüklerden birini cümlede kullandığında, “-ma” ya da “-ak” ekinin artık yeni bir varlık adı türettiğini görürsün. “Dondurma eridi.” cümlesinde “dondurma” bir yiyecek adıdır; “dondurmak” eylemiyle olan bağı yalnızca kökenindedir. Kalıcı adları fiilimsi sanmamak için anlam testini uygulamak yeterlidir. Bu test, “hangisi fiilimsi değildir?” sorularında tek başına cevabı verir.

Sık yapılan 3 hata

1. Türü ekine bakmadan söylemek. “-an” sıfat-fiil, “-mak” isim-fiil, “-arak” zarf-fiildir.
2. Kalıcı adları fiilimsi saymak. “Dondurma, çakmak” artık bir varlığın adıdır.
3. Yan cümleyi ana cümle sanmak. “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde asıl yargı “yoruldu”dur.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Ekleri işaretle. Sözcüğün hangi türe ait olduğunu belirle.
2. Türü belirle. İsim-fiil, sıfat-fiil veya zarf-fiil mi?
3. Görevini bul. Özne, nesne, tümleç, sıfat veya yüklem mi?
4. Yan cümleyi ayır. Ana yüklemi bul, yan cümleyi ondan ayır.

Örnek çözüm

“Sabah erkenden yürümek, şehrin sessizliğini dinlemek için en iyi zamandır. Yürürken çevresine bakanlar, vitrinlerdeki değişimi fark eder. Bu değişimi görmek ise ayrı bir keyiftir.” Bu parçada “yürümek” ve “dinlemek” isim-fiillerdir; biri özne, diğeri amaç bildiren yan cümle içinde görev alır. “Yürürken” zarf-fiildir; zaman bildirir. “Bakanlar” adlaşmış sıfat-fiildir; özne görevindedir. “Görmek” isim-fiili ise “ayrı bir keyiftir” yükleminin öznesidir. Soru “Bu parçada hangi tür fiilimsi yoktur?” diye soruyorsa, her türü tek tek aramak gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Tür ayrımını pekiştirmenin en hızlı yolu, aynı fiilden üç tür türetmektir. “Oku-” fiilinden “okumak” (isim-fiil), “okuyan” (sıfat-fiil), “okuyarak” (zarf-fiil) sözcüklerini üret ve her birini bir cümlede kullan. Aynı alıştırmayı “yaz-, koş-, yüz-, dinle-” fiilleriyle tekrarla. Bu tablo, eklerin hangi türe ait olduğunu kısa sürede ezberletir. Testte yanlış yaptığın sorularda eki mi, görevi mi karıştırdığını not et.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-3
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-8
• 8. Sınıf Türkçe Testleri
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026