8. Sınıf Fiilimsiler Testi-6

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunun yüklem ve yan cümle boyutlarını ölçer. Fiilimsiler genellikle yan cümle kurar; ancak ek-fiil aldıklarında yüklem olabilirler. Bu ayrım, “fiilimsi hiç yüklem olmaz” gibi bir kestirmenin neden yanlış olduğunu gösterir. Yan cümle ile ana cümleyi ayırmak ve fiilimsinin türünü ekine göre belirlemek bu testin omurgasını oluşturur. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, yüklem ve yan cümle ayrımını, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

Ek-fiil alan fiilimsilerin yüklem olabileceğini belirler; fiilimsilerin kurduğu yan cümleleri ana cümleden ayırır ve türlerini eklerine göre sınıflandırır. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Yüklem olan fiilimsi: Ek-fiil alarak yüklem görevinde kullanılan fiilimsileri belirleme.
• Yan cümle: Fiilimsinin kurduğu yan cümleyi ana cümleden ayırma.
• Tür ayrımı: İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil eklerini ayırt etme.
• Cümledeki görev: Fiilimsinin özne, nesne, tümleç, sıfat veya yüklem görevini belirleme.

Fiilimsi, yüklem ve yan cümle: kısa hatırlatma

Fiilimsiler ek-fiil aldıklarında yüklem olabilir. “En büyük hayali okumaktı.” cümlesinde “okumaktı” sözcüğü isim-fiildir ve “-dı” ek-fiilini alarak yüklem olmuştur. “Görünen, herkesin susmasıydı.” cümlesinde ise “susmasıydı” isim-fiili yine ek-fiille yüklem olmuştur. Bu yapılarda fiilimsi, cümlenin temel yargısını taşıdığı için ana cümle yüklemi sayılır; yan cümle değildir. Bu ayrım, “fiilimsi yan cümle kurar” kuralının doğal bir istisnasıdır.

Sıfat-fiiller bir ismi nitelediğinde yan cümle kurar: “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde “koşan” sıfat-fiili “çocuk” ismini niteler ve yan cümle oluşturur; asıl yargı “yoruldu”dur. “Okunacak kitap masada duruyor.” cümlesinde de “okunacak” sıfat-fiili yan cümledir; ana yargı “duruyor”dur. Yan cümle, ana cümlenin bir ögesi gibi görev yapar; bu cümlelerde sıfat görevindedir.

Zarf-fiiller de yan cümle kurar: “Gelince haber ver.” cümlesinde “gelince” zarf-fiili zaman bildiren bir yan cümledir; ana yargı “haber ver”dir. “Koşarak yanıma geldi.” cümlesinde “koşarak” zarf-fiili, “geldi” eyleminin nasıl yapıldığını anlatan yan cümledir. Zarf-fiillerin kurduğu yan cümleler; zaman, sebep, şart, durum gibi anlamlar taşır.

Fiilimsi türü, aldığı eke göre belirlenir: “-ma/-me, -ış/-iş, -mak/-mek” isim-fiil; “-an/-en, -acak/-ecek, -mış/-miş, -dık/-dik, -ar/-er, -mez/-maz” sıfat-fiil; “-ken, -ınca/-ince, -arak/-erek, -ıp/-ip, -madan/-meden, -dıkça/-dikçe, -alı/-eli” zarf-fiil ekleridir. Bu listeyi bilmek, tür sorusunu hızlandırır; ancak ekin işlevini cümledeki görevle doğrulamak gerekir.

Yüklem olan fiilimsi nasıl tanınır?

Yüklem olan fiilimsiyi tanımak için cümlenin sonuna bakmak yeterlidir. Ek-fiil almış fiilimsi, cümlenin yüklemidir ve cümle onunla biter: “… okumaktı.”, “… susmasıydı.”, “… gelmekmiş.” Bu yapılarda fiilimsi, “-dı, -mış, -sa” ek-fiillerinden birini almıştır. Cümlede başka bir çekimli fiil yoksa, yüklem bu fiilimsidir. Bu test, “yüklem olan fiilimsi” sorularında neredeyse her zaman işe yarar.

Yan cümleyi ana cümleden ayırmak

Yan cümleyi ayırmak için önce ana yüklemi bulmak gerekir. “Kitabı okuyan çocuk, sayfaları çevirirken uyuyakaldı.” cümlesinde ana yüklem “uyuyakaldı”dır. “Okuyan” sıfat-fiili “çocuk” ismini niteleyen bir yan cümle, “çevirirken” zarf-fiili ise zaman bildiren ikinci bir yan cümle kurar. Ana cümle “çocuk uyuyakaldı” biçiminde özetlenebilir; yan cümleler bu çekirdeğin çevresine yerleşmiştir. Bu özetleme yöntemi, uzun cümlelerde yan cümleyi görmeyi kolaylaştırır.

Tür–görev–yan cümle tablosu

• İsim-fiil + yüklem: “En büyük hayali okumaktı.” — yüklem.
• İsim-fiil + özne: “Okumak güzeldir.” — özne.
• Sıfat-fiil + isim: “Koşan çocuk yoruldu.” — sıfat, yan cümle.
• Zarf-fiil + yüklem: “Koşarak geldi.” — zarf tümleci, yan cümle.

Ek-fiilli yüklem çeşitleri

Ek-fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yapan ektir: “-dı, -mış, -sa, -dır”. Fiilimsiler bu ekleri aldığında yüklem olur: “okumaktı, okumakmış, okumaksa, okumaktır.” Bu dört biçim, cümleye sırasıyla görülen geçmiş, duyulan geçmiş, şart ve geniş zaman anlamı katar. “En büyük hayali okumaktı.” cümlesinde geçmiş zaman, “En büyük hayali okumakmış.” cümlesinde duyulan geçmiş anlamı vardır. Ek-fiilin hangi biçimde geldiğini görmek, yüklemi tanımayı kolaylaştırır.

Yan cümle ile ara cümle farkı

Yan cümle, fiilimsinin kurduğu ve ana cümlenin bir ögesi olan cümleciktir. Ara cümle ise açıklama amacıyla araya giren, çoğu zaman iki virgül ya da iki tire arasında verilen sözdür: “Ali, sınıfın en çalışkanı, sınavı kazandı.” Burada “sınıfın en çalışkanı” bir ara cümledir; ana cümlenin ögesi değil, açıklayıcı bir ek bilgidir. Yan cümle ile ara cümleyi ayırmak için “Bu bölüm ana cümlenin bir ögesi mi?” sorusunu sormak gerekir.

Sık yapılan 3 hata

1. Ek-fiille yüklem olan fiilimsiyi görmemek. “Okumaktı” sözcüğü fiilimsi olsa da ek-fiil aldığı için yüklem görevindedir.
2. Yan cümleyi ana cümle sanmak. “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde asıl yargı “yoruldu”dur; “koşan” yan cümledir.
3. Türü ekine bakmadan söylemek. “-acak” sıfat-fiil, “-mak” isim-fiil, “-arak” zarf-fiildir; tür ekten belirlenir.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Ana yüklemi bul. Cümlenin temel yargısını taşıyan sözcüğü belirle.
2. Fiilimsiyi ve ekini işaretle. Hangi türe ait olduğunu belirle.
3. Yan cümleyi ayır. Fiilimsinin kurduğu bölümü ana cümleden ayır.
4. Görevini belirle. Özne, nesne, tümleç, sıfat veya yüklem mi?

Örnek çözüm

“Yaz tatilinde köye gitmek, İstanbul’un gürültüsünden uzaklaşmak demekti. Köye varınca ilk işi, bahçedeki dut ağacının altında oturmak oldu. Annesi, ‘Burada dinlenmek sana iyi gelecek,’ dedi.” Bu parçada “gitmek” isim-fiili özne, “uzaklaşmak” isim-fiili ise yüklem görevindedir; “demekti” sözcüğü ek-fiille yüklem olmuştur. “Varınca” zarf-fiili zaman bildiren yan cümle, “oturmak” isim-fiili ise yüklem görevindedir. “Dinlenmek” isim-fiili de “iyi gelecek” yükleminin öznesidir. Soru “Bu parçada ek-fiil alan fiilimsi hangisidir?” diye soruyorsa, cümle sonundaki ek-fiilli sözcüğü aramak gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Yüklem olan fiilimsileri çalışmanın en iyi yolu, isim-fiilli cümleleri ek-fiille tamamlamaktır. “En büyük hayali okumak.” cümlesini “En büyük hayali okumaktı.” biçimine çevir; ek-fiilin cümleye yüklem kazandırdığını gör. Ardından aynı yöntemi sıfat-fiil ve zarf-fiille dene. Yan cümle için ise her gün bir uzun cümle al ve “ana cümle + yan cümle” biçiminde ikiye ayır. Testte yanlış yaptığın sorularda ana yüklemi mi, eki mi karıştırdığını not et.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-1
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-3
• 8. Sınıf Türkçe Testleri
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026