8. Sınıf Fiilimsiler Testi-5

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunda en çok karıştırılan ekleri ölçer. Aynı ek, cümledeki göreve göre farklı işlevler üstlenebilir: “-acak” yüklemde kip, ismi nitelerken sıfat-fiil; “-ma” olumsuzluk eki ya da isim-fiil eki olabilir; “-ken” fiile gelirse zarf-fiil, isme gelirse zarf olur. Bu yüzden ekleri tek başına ezberlemek yetmez; ekin köküne ve cümledeki görevine bakmak gerekir. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, eklerin çok işlevliliğini, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

Fiilimsi ekleri ile kip, olumsuzluk ve isim türetme eklerini ayırt eder; aynı ekin farklı görevlerde kullanılabildiğini cümle bağlamında açıklar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• “-acak/-ecek”: Kip eki mi, sıfat-fiil eki mi olduğunu belirleme.
• “-ma/-me”: İsim-fiil eki mi, olumsuzluk eki mi olduğunu ayırma.
• “-ken”: Fiile mi, isme mi geldiğini ve zarf-fiil olup olmadığını belirleme.
• “-an/-en”: Sıfat-fiil ekiyle türeyen sözcükleri tanıma.

Karıştırılan ekler: kısa hatırlatma

“-acak/-ecek” yüklemde kip eki, ismi niteliyorsa sıfat-fiil eki olur. “Yarın gelecek.” cümlesinde “gelecek” yüklemdir ve gelecek zaman kipini taşır. “Gelecek yıl görüşürüz.” cümlesinde ise “gelecek” sözcüğü “yıl” ismini niteler; burada sıfat-fiildir. Aynı sözcük, cümledeki görevine göre iki farklı işlev üstlenmiştir. Ayrımı yapmak için sözcüğün yüklem mi, yoksa bir ismin önünde niteleyici mi olduğuna bakmak gerekir.

“-ma/-me” eki ise üç ayrı işlevde karşımıza çıkar. Birincisi olumsuzluk ekidir: “Gelme!” cümlesinde fiili olumsuzlar. İkincisi isim-fiil ekidir: “Gelmeni bekliyorum.” cümlesinde “gelmeni” isim-fiildir ve olumsuzluk anlamı yoktur. Üçüncüsü ise kalıcı ad türetir: “Dondurma” sözcüğü artık bir yiyeceğin adıdır. Bu üç işlevi ayırmak, “-ma” ekinin hangi görevde kullanıldığını belirlemeyi gerektirir.

“-ken” eki fiile gelirse zarf-fiil kurar: “Koşarken düştü.”, “Gelirken haber ver.” Bu cümlelerde “koşarken” ve “gelirken” sözcükleri yüklemin ne zaman yapıldığını anlatır. “-ken” isme gelirse zarf-fiil değil, isim + “ken” yapısı ortaya çıkar: “Çocukken burada oynardık.” cümlesinde “çocukken” sözcüğü isim köküne gelmiştir; zarf-fiil değildir. Ayrım, kökün fiil mi isim mi olduğuna bakmayı gerektirir.

“-an/-en” eki ise sıfat-fiil kurar: “Koşan çocuk”, “okunan kitap”, “gelen misafir.” Bu sözcükler ismi niteler ve sıfat görevindedir. Ancak “-an” eki başka işlevlerde de görülebilir; bu yüzden eki değil, sözcüğün cümledeki görevini belirlemek gerekir. “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde “koşan” sıfat-fiildir; “Koşan, yorulan bilir.” cümlesinde ise adlaşmış sıfat-fiildir. Bu iki cümleyi karşılaştırmak, ekin tek başına belirleyici olmadığını açıkça gösterir. Aynı ek, cümledeki göreve göre farklı işlev üstlenir. Bu yüzden “-an gördüm, sıfat-fiil” gibi kestirmeler yerine cümleyi okumak gerekir. Cümleyi okumak, ekin işlevini her zaman kendiliğinden gösterir. Bu alışkanlık, bütün fiilimsi sorularında geçerlidir.

Ek–işlev karşılaştırma tablosu

• “-acak” + yüklem: Kip — “Yarın gelecek.”
• “-acak” + isim: Sıfat-fiil — “Gelecek yıl”.
• “-ma” + emir: Olumsuzluk — “Gelme!”
• “-ma” + isim görevi: İsim-fiil — “Gelmeni bekliyorum.”
• “-ken” + fiil: Zarf-fiil — “Koşarken”.
• “-ken” + isim: Zarf — “Çocukken”.
• “-an” + isim: Sıfat-fiil — “Koşan çocuk”.

Kök testi

Bu eklerin işlevini ayırmanın en güvenli yolu, sözcüğün köküne bakmaktır. Kök fiilse ve ek fiilimsi ekiyse sözcük fiilimsidir; kök isimse sözcük fiilimsi olamaz. “Çocukken” sözcüğünün kökü “çocuk” ismidir; bu yüzden zarf-fiil değildir. “Koşarken” sözcüğünün kökü “koş-” fiilidir; bu yüzden zarf-fiildir. Kök testi, özellikle “-ken” ve “-acak” sorularında hızlı bir eleme sağlar.

“-an” ekinin üç işlevi

“-an/-en” eki üç farklı görevde görülebilir. Birincisi sıfat-fiildir: “Koşan çocuk yoruldu.” İkincisi adlaşmış sıfat-fiildir: “Koşanlar yoruldu.” Üçüncüsü ise isim türetmektir: “Kazan” (kap), “bakan” (bakanlık yöneticisi), “öğren” (öğrenci değil, öğrenmek fiili). Bu üç işlevi ayırmak için sözcüğün cümlede neyi nitelediğine ya da hangi görevi üstlendiğine bakmak gerekir.

Kip eki ile fiilimsi eki

Kip ekleri yükleme zaman ve tarz anlamı katar; fiilimsi ekleri ise sözcüğü isim, sıfat ya da zarf yapar. “Geldi” çekimli fiildir ve görülen geçmiş zaman kipini taşır; “gelen” ise sıfat-fiildir ve ismi niteler. Ayrımı yapmanın en kolay yolu, sözcüğün cümlede yüklem olup olmadığına bakmaktır. Yüklemse kip eki, değilse fiilimsi eki aranır. Bu kural, “-acak” ve “-mış” gibi iki işlevli eklerde özellikle işe yarar. Yüklem olmayan her “-acak” sıfat-fiil, yüklem olan her “-acak” ise kip eki sayılır.

Sık yapılan 3 hata

1. “-acak”ı her zaman kip sanmak. “Gelecek yıl” ifadesinde “gelecek” sıfat-fiildir; yüklem olmadığı için kip değildir.
2. “-ma”yı her zaman olumsuzluk eki sanmak. “Gelmeni bekliyorum.” cümlesinde “gelmeni” isim-fiildir; olumsuzluk anlamı yoktur.
3. “-ken”i her zaman zarf-fiil sanmak. “Çocukken” sözcüğü isim köküne gelmiştir; zarf-fiil değildir.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Kökü belirle. Sözcük fiil kökünden mi, isim kökünden mi türemiş?
2. Cümledeki görevi bul. Yüklem mi, isim mi, sıfat mı, zarf mı?
3. Olumsuzluk testini uygula. “-ma/-me” anlamı olumsuzluyor mu?
4. Ek-kip ayrımını yap. “-acak/-ecek” yüklemde kip, ismi niteliyorsa sıfat-fiildir.

Örnek çözüm

“Gelecek kuşaklara daha temiz bir çevre bırakmak istiyoruz. Bu yüzden okulumuzda gelecek ay bir geri dönüşüm kampanyası başlatılacak. Kampanyaya katılmayan öğrenciler, çalışmanın önemini ancak sonuçları gördüklerinde anlayacak.” Bu parçada ilk cümledeki “gelecek” sıfat-fiildir; “kuşaklara” ismini niteler. İkinci cümledeki “gelecek” ise zaman zarfı olarak kullanılmıştır; “ay” ismini nitelediği için yine sıfat-fiil sayılır. “Başlatılacak” ise edilgen çekimli fiildir; yüklem görevindedir. “Katılmayan” olumsuz sıfat-fiil, “gördüklerinde” ise zarf-fiildir. Soru “Bu parçada hangi sözcük sıfat-fiildir?” diye soruyorsa, ismi niteleyen ve yüklem olmayan sözcükleri aramak gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Karıştırılan ekleri ayırt etmenin en iyi yolu, aynı eki farklı görevlerde kullanmaktır. “-acak” için iki cümle yaz: “Yarın gelecek.” ve “Gelecek yıl”. “-ma” için üç cümle yaz: “Gelme!”, “Gelmeni bekliyorum.”, “Dondurma eridi.” Her cümlede ekin işlevini kenara not et. “-ken” için ise fiil ve isim kökleriyle birer cümle kur. Bu alıştırma, eklerin bağlama göre nasıl değiştiğini gösterir. Testte yanlışlarını incelerken kökü mü, görevi mi atladığını belirle.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-1
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-4
• 8. Sınıf Türkçe Testleri
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026