8. Sınıf Sıfat Fiil Testi-4

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunun sıfat-fiil (ortaç) bölümünü ölçer. Sıfat-fiil, fiilden türeyen ama cümlede sıfat gibi davranan sözcüktür; bir ismi niteler, o isimle birlikte sıfat tamlaması kurar. Nitelediği isim düştüğünde ise adlaşır ve isim gibi kullanılır. Sıfat-fiil eklerinin bir kısmı kip ekleriyle aynı olduğu için sorularda “kip mi, sıfat-fiil mi?” ayrımı sıkça test edilir. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, eklerin işlevlerini, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

Fiilimsilerin cümle içindeki işlevlerini ayırt eder; sıfat-fiil eklerini tanır, adlaşmış sıfat-fiilleri belirler ve kip ekleriyle karıştırılan yapıları ayırır. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Sıfat-fiil eklerini tanıma: “-an, -ası, -mez, -ar, -dık, -acak, -mış” eklerinden hangisinin hangi sözcükte sıfat-fiil kurduğunu belirleme.
• Niteleyici ve adlaşmış kullanım: Sıfat-fiilin bir ismi nitelediği (“koşan çocuk”) ve isim düşerek adlaştığı (“koşanlar”) cümleleri ayırt etme.
• Kip karışıklığı: “-acak, -mış, -ar, -mez” eklerinin kip mi sıfat-fiil mi olduğunu cümledeki görevine bakarak belirleme.
• Kalıcı adlar: “Dondurma, çakmak, uçurtma, dolma” gibi ek almış görünen ama artık bir varlığı adlandıran sözcükleri fiilimsi sanmama.

Sıfat-fiil nedir? Kısa hatırlatma

Sıfat-fiil (ortaç), fiil kök veya gövdelerine “-an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er, -dık/-dik/-duk/-dük, -acak/-ecek, -mış/-miş/-muş/-müş” eklerinden biri getirilerek oluşturulan ve cümlede sıfat gibi kullanılan sözcüktür. “Koşan çocuk”, “okunacak kitap”, “tanıdık yüz” örneklerinde olduğu gibi genellikle bir ismi niteler. Sıfat-fiil, nitelediği isimle birlikte sıfat tamlaması kurar ve yan cümle oluşturur.

Sıfat-fiiller zaman anlamı da taşır: “koşan” şimdiki zamanı, “koşacak” gelecek zamanı, “koşmuş” geçmiş zamanı sezdirir. Ancak bu zaman anlamı kesin bir kip değildir; sıfat-fiil, yan cümleye zaman tonu katar. “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde “koşan” sıfat-fiili, çocuğun koştuğunu ve bunun sürdüğünü sezdirir; ancak asıl yargı “yoruldu”dur.

Nitelediği isim düşerse sıfat-fiil adlaşır: “Koşanlar yoruldu.” cümlesinde “koşanlar”, “koşan kişiler” anlamına gelir. Adlaşmış sıfat-fiiller cümlede özne, nesne ya da tümleç görevinde olabilir. “Gelenler yerine oturdu.” cümlesinde “gelenler” öznedir; “Bekleyenleri gördüm.” cümlesinde “bekleyenleri” nesnedir. Adlaşma testi için “Yanındaki isim düşmüş mü?” sorusunu sormak yeterlidir.

Sıfat-fiiller ek-fiil aldıklarında yüklem de olabilir: “En çok sevdiğim, okumaktı.” Bu cümlede “okumaktı” isim-fiildir; ancak sıfat-fiiller de ek-fiille yüklem olabilir: “Görünen, herkesin susmasıydı.” Sıfat-fiilin yüklem olması, onun yan cümle değil ana cümle yüklemi olduğunu gösterir.

Sıfat-fiil ekleri ve örnekleri

• -an/-en: “koşan çocuk”, “gelen misafir”.
• -ası/-esi: “gülesi gelmek” gibi kalıplaşmış kullanımlar.
• -mez/-maz: “bitmez tükenmez yol”, “anlaşılmaz söz”.
• -ar/-er: “akar su”, “kopar fırtına”.
• -dık/-dik: “tanıdık yüz”, “bildik şarkı”.
• -acak/-ecek: “okunacak kitap”, “gelecek yıl”.
• -mış/-miş: “yanmış ekmek”, “solmuş çiçek”.

Kip mi, sıfat-fiil mi?

“-acak, -mış, -ar, -mez” ekleri hem kip hem sıfat-fiil kurabilir. Ayrım, sözcüğün cümledeki görevindedir: Yüklemse kip, bir ismi niteliyorsa sıfat-fiildir. “Yarın gelecek.” cümlesinde “gelecek” yüklemdir ve gelecek zaman kipini taşır. “Yarın gelecek misafirler” ifadesinde ise “gelecek” sözcüğü “misafirler” ismini niteler; sıfat-fiildir. Aynı sözcük, cümledeki görevine göre iki farklı işlev üstlenir.

Sıfat-fiilin yan cümle görevi

Sıfat-fiil, nitelediği isimle birlikte yan cümle kurar. “Kitabı okuyan çocuk uyudu.” cümlesinde “kitabı okuyan” bölümü, “çocuk” ismini niteleyen yan cümledir; asıl yargı “uyudu”dur. Yan cümle, ana cümlenin bir ögesi gibi görev yapar: Burada “çocuk” öznedir ve sıfat-fiil onu niteler. Sıfat-fiilin yan cümle kurduğunu görmek, cümlenin yapısını çözmenin ilk adımıdır.

Sıfat-fiil ile isim-fiil farkı

İsim-fiil cümlede isim gibi kullanılır: “Okumak güzeldir.” Sıfat-fiil ise bir ismi niteler: “Okuyan çocuk.” İkisi de fiilden türer ve yan cümle kurar; ayrım ekte ve görevdedir. “-mak/-me/-ış” isim-fiil, “-an/-acak/-mış/-dık” sıfat-fiil ekleridir. Ayrımı yapmak için “Sözcük ismin yerine mi geçiyor, yoksa bir ismi mi niteliyor?” sorusunu sormak gerekir.

Sıfat-fiillerde zaman tonu

Sıfat-fiiller zaman tonu taşır ama kip gibi kesin değildir. “Koşan çocuk” koşmanın sürdüğünü, “koşmuş çocuk” koşmanın geçmişte kaldığını, “koşacak çocuk” ise gelecekte koşacağını sezdirir. Bu ton, yan cümleye zaman anlamı katar; ancak ana yargının zamanını değiştirmez. “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde ana yargı geçmişte, yan cümle ise sürerken kurulmuştur. Bu ayrım, zaman sorularında işe yarar.

Sık yapılan 3 hata

1. Eki görünce hemen kip sanmak. “Yarın gelecek misafirler” cümlesinde “gelecek” sıfat-fiildir; “Yarın gelecek.” cümlesinde ise kiptir. Aynı ek, cümledeki göreve göre farklı işlev üstlenir.
2. Adlaşmış sıfat-fiili fark etmemek. “Sınıfa gelenler yerine oturdu.” cümlesinde “gelenler”, “gelen öğrenciler” demektir; isim düşmüş, sıfat-fiil adlaşmıştır.
3. Kalıcı adları fiilimsi saymak. “Dondurma, çakmak, uçurtma, dolma” sözcükleri sıfat-fiil eki almış görünse de artık bir varlığın adıdır; fiilimsi olarak değerlendirilmez.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Ekleri işaretle. Sözcükteki “-an, -ası, -mez, -ar, -dık, -acak, -mış” eklerinden hangisinin bulunduğunu belirle.
2. Kökü ve yanındaki sözcüğü kontrol et. Sözcük fiil kökünden mi türemiş? Yanında nitelediği bir isim var mı?
3. Yüklem testini uygula. Sözcük cümlenin yüklemiyse kip; başka bir sözcüğü niteliyorsa sıfat-fiildir.
4. Kalıcı ad testini yap. Sözcük tek başına bir varlığı adlandırıyorsa (çakmak, dondurma) fiilimsi değildir.

Örnek çözüm

“Sabah erkenden kalkan balıkçılar, denize açılmadan önce ağlarını onardı. Limanda bekleyen çocuklar, dönen tekneleri görünce sevindi. Akşamüstü satılacak balıklar, tezgâhlara özenle yerleştirildi.” Bu parçada “kalkan” sıfat-fiili “balıkçılar” ismini, “bekleyen” sıfat-fiili “çocuklar” ismini, “dönen” sıfat-fiili “tekneleri” ismini, “satılacak” sıfat-fiili ise “balıklar” ismini niteler. Hiçbiri adlaşmamıştır; hepsinin yanında isim vardır. Soru “Bu parçada kaç sıfat-fiil vardır?” diye soruyorsa, ismi niteleyen fiilimsileri tek tek işaretlemek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Sıfat-fiilleri öğrenmenin en iyi yolu, aynı fiilden tüm eklerle sözcük üretmektir. “Oku-” fiilinden “okuyan, okunacak, okumuş, okunmaz, okuduk” sözcüklerini üret ve her birini bir isimle birlikte kullan: “okuyan öğrenci”, “okunacak kitap”. Ardından her birini cümlede yüklem yaparak kip anlamı kazandır: “Yarın okuyacak.” Bu karşılaştırma, sıfat-fiil ile kip arasındaki farkı gösterir. Testte yanlışlarını incelerken eki mi, görevi mi karıştırdığını not et.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf İsim Fiil Testi-3
• 8. Sınıf Zarf Fiil Testi-1
• 8. Sınıf Türkçe Testleri
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026