8. Sınıf İsim Fiil Testi-2

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunun isim-fiil bölümünde tamlama, iyelik ve edat ilişkilerini ölçer. İsim-fiil yalnızca tek başına bir görev üstlenmez; çoğu zaman bir isimle tamlama kurar, iyelik eki alır ya da bir edatla öbek oluşturur. “Okuma alışkanlığı”, “okumam”, “okumak için” gibi yapılar bu kullanımların tipik örnekleridir. Aşağıda isim-fiilin tamlama içindeki yerini, iyelik ekiyle çekimlenmesini ve edat öbeklerinde kullanımını bulacaksın.

Kazanım

İsim-fiillerin isim tamlaması kurduğunu, iyelik ve hâl ekleriyle çekimlenebildiğini ve edat öbeklerinde yer aldığını belirler; bu yapıları isim-fiil olmayan benzerlerinden ayırt eder. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Tamlamalar: “Okuma alışkanlığı, yüzme havuzu” gibi isim tamlamalarında isim-fiilin tamlayan olmasını görme.
• İyelik ekleri: “Okumam, okuman, okuması” biçimlerinde isim-fiilin iyelikle çekimlenmesini tanıma.
• Edat öbekleri: “Okumak için, gelmek üzere” gibi yapılarda isim-fiilin edatla ilişkisini belirleme.
• Ayrım: İsim-fiil kuruluşlu tamlamaları, kalıplaşmış adlardan (yüzme havuzu, dondurma kabı) ayırma.

İsim-fiil tamlamaları

İsim-fiil, belirtisiz isim tamlamasının tamlayanı olabilir: “okuma alışkanlığı”, “yüzme kursu”, “dinleme becerisi”, “konuşma sınavı”. Bu tamlamalarda ilk sözcük eylemin adıdır, ikinci sözcük ise o eylemle ilgili bir kavramı gösterir. “Okuma alışkanlığı” tamlamasında “okuma” isim-fiil, “alışkanlığı” tamlanandır. Bu yapı, isim-fiilin isim gibi davrandığının en açık kanıtıdır.

Belirtili tamlamada ise isim-fiil tamlanan olabilir: “çocuğun okuması”, “öğrencinin yüzmesi”. Burada isim-fiil iyelik eki almıştır ve tamlanan görevindedir. “Çocuğun okuması hızlandı.” cümlesinde “okuması” tamlanan, “çocuğun” tamlayandır. Bu yapıda isim-fiil, artık bir addan farksız biçimde çekimlenmiştir.

İyelik eki alan isim-fiiller

İsim-fiiller iyelik ekleriyle kişiye bağlanabilir: “okumam”, “okuman”, “okuması”, “okumamız”, “okumanız”, “okumaları”. “Okumam gerekiyor.” cümlesinde “okumam” birinci tekil iyelik eki almıştır; “Sizin okumanız çok faydalı.” cümlesinde ise ikinci çoğul iyelik vardır. Bu çekim, isim-fiili çekimli fiilden kesin olarak ayırır: “okuyorum” kip eki taşır, “okumam” ise iyelik eki taşır.

Aynı yapı “-mak” ekiyle de kurulabilir: “okumaklık” gibi kullanımlar yaygın değildir, ancak “okumak istemem” gibi yapılarda isim-fiil başka bir fiille birleşir. Bu noktada isim-fiil, yan cümle kurar ve ana cümlenin bir ögesi olur: “Okumak istiyorum.” cümlesinde “okumak” nesne görevindedir.

“-mek” ile “-me” arasındaki fark

“-mek” eki eylemi bir bütün olarak adlandırır ve genellikle kalıplaşmış, sözlük maddesi olmuş adlar üretir: “yemek, içmek, gezmek”. “-me” eki ise işin adını verir ve daha çok somut süreçleri anlatır: “yeme, içme, gezme”. “Yemek hazır.” cümlesinde “yemek” kalıplaşmış bir addır; “Yeme işlemi uzun sürdü.” cümlesinde ise “yeme” isim-fiildir. Bu ayrım, kalıcı adlar konusunun tamlama boyutudur.

Sorularda “Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi isim-fiil değildir?” tipi bir kalıp geldiğinde, önce sözcüğün tamlama içindeki yerine bakmak gerekir. “Yemek masası” tamlamasında “yemek” bir nesne adıdır; “yemek yapmak” ifadesinde ise “yapmak” fiil, “yemek” addır. Bu tür ayrımlar, sözcüğün tek başına mı yoksa tamlama içinde mi kullanıldığına göre değişir.

Edat öbeklerinde isim-fiil

• Amaç: “Okumak için kütüphaneye gitti.”
• Zaman: “Gelmeden önce haber ver.” (“-meden” zarf-fiil, “önce” edat)
• Durum: “Gülmek üzereydi.”
• Karşılaştırma: “Okumak gibi kolay bir iş yok.”

Kalıcı ad mı, tamlama mı?

“Yüzme havuzu” tamlamasında “yüzme” kalıplaşmış bir ad gibi davranır; havuzun türünü adlandırır. “Yüzme öğreniyorum.” cümlesinde ise “yüzme” eylemin adıdır ve isim-fiildir. Aynı sözcük, tamlama içinde adlaşırken cümle içinde fiilimsi olabilir. Bu yüzden sorularda önce tamlamanın kalıplaşıp kalıplaşmadığına, sonra cümlenin yapısına bakmak gerekir. Kalıplaşmış tamlamalar sözlükte yer alır; “yüzme havuzu, dinleme cihazı, ölçme aracı” gibi örnekler bu gruba girer.

İsim-fiil ve edat öbeklerinde dikkat

Edat öbeklerinde isim-fiil, edatın önünde yer alır: “okumak için, gelmek üzere, konuşmak gibi”. Bu yapılarda isim-fiil, edatın anlamını tamamlar ve cümlenin zarf tümleci olur. “Okumak için kütüphaneye gitti.” cümlesinde “okumak için” amaç bildiren zarf tümlecidir. Burada isim-fiilin kendisi öge değil, öbeğin içindedir. Öge sorularında öbeğin tamamını birlikte değerlendirmek gerekir.

“-ma” eki: isim-fiil mi, olumsuzluk mu?

“-ma/-me” eki iki işlevi birden üstlenebilir: isim-fiil kurar ya da fiili olumsuzlar. “Okuma alışkanlığı” tamlamasında ek isim-fiil kurmuştur; “Okuma, ders çalış.” cümlesinde ise olumsuzluk bildirir ve fiil çekimlidir. Ayrımı yapmak için sözcüğün isim gibi kullanılıp kullanılmadığına bakmak gerekir. İsim-fiil hâlinde tamlama kurar, iyelik eki alır, isim sorusuna cevap verir; olumsuzluk hâlinde ise yüklem olur ve cümleyi olumsuz yapar. Bu test, iki işlevi ayırmanın en kısa yoludur. Sözcüğün cümledeki yerine bakmak çoğu zaman yeterlidir.

Sık yapılan 3 hata

1. Tamlamayı bütün olarak fiilimsi saymak. “Okuma alışkanlığı” tamlamasında yalnızca “okuma” isim-fiildir; “alışkanlığı” isimdir.
2. İyelikli isim-fiili çekimli fiil sanmak. “Okumam” iyelik eki taşır; “okuyorum” ise kip eki. Ekleri karıştırmamak gerekir.
3. Kalıplaşmış tamlamayı yanlış okumak. “Yüzme havuzu” bir yer adıdır; “yüzme” burada artık isim-fiil değil, kalıplaşmış bir ad gibi davranır.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Tamlamayı ayır. Hangi sözcük tamlayan, hangisi tamlanan?
2. İsim-fiili bul. Tamlamadaki eylem adını işaretle.
3. Ekleri kontrol et. İyelik mi, hâl eki mi, kip eki mi?
4. Edatı incele. “İçin, üzere, gibi” gibi edatlarla kurulan öbekte isim-fiil var mı?

Örnek çözüm

“Öğrencilerin okuması için sessiz bir ortam gerekiyordu. Öğretmen, okuma saatini her gün aynı saate aldı. Böylece okuma alışkanlığı kısa sürede yerleşti.” Bu parçada “okuması” iyelik eki almış isim-fiildir; “için” edatıyla birlikte amaç anlamı kurar. “Okuma saatini” tamlamasında “okuma” tamlayan, “saatini” tamlanandır. “Okuma alışkanlığı” ise belirtisiz isim tamlamasıdır. Soru “Bu parçada isim-fiil hangi görevde kullanılmıştır?” diye soruyorsa, tamlama içindeki yerini belirtmek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

İsim-fiilin tamlama ve edat kullanımlarını pekiştirmek için günlük metinlerden tamlama topla: “dinleme becerisi, konuşma sınavı, yazma alışkanlığı”. Her tamlamada isim-fiili işaretle ve tamlayan mı tamlanan mı olduğunu yaz. Ardından edat öbekleri kur: “okumak için, yazmak üzere, konuşmak gibi”. Bu iki alıştırma, isim-fiilin isim gibi davrandığını somutlaştırır. Testte yanlış yaptığın sorularda tamlamayı mı, eki mi karıştırdığını not et.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf İsim Fiil Testi-1
• 8. Sınıf İsim Fiil Testi-3
• 8. Sınıf Türkçe Testleri
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026