8. Sınıf Fiilimsiler Testi-1

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi fiilimsiler konusunun üç alt türünü birlikte ölçer. Fiilimsiler, fiil kökünden türeyip cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir; bu yüzden hem fiil hem isim özelliği taşırlar. Üç türün eklerini karıştırmadan ayırmak, “-an” ile “-mak” arasındaki farkı görmek ve kalıcı adları fiilimsi sanmamak bu testin omurgasını oluşturur. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, türlerin sınırlarını, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

Fiilimsilerin türlerini (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) ayırt eder; eklerini tanır ve cümle içindeki görevlerini belirler. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Üç türü ayırt etme: İsim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil eklerini tanıma ve karıştırmadan ayırma.
• Adlaşmış sıfat-fiil: Nitelediği isim düşen sıfat-fiilleri fark etme; “gelenler”, “koşanlar”.
• Kalıcı adlar: “Dondurma, çakmak, uçurtma” gibi ek almış görünen ama isimleşmiş sözcükleri fiilimsi sanmama.
• Cümledeki görev: Fiilimsinin yan cümle kurduğunu ve cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanıldığını belirleme.

Fiilimsiler: kısa hatırlatma

Fiilimsi, fiil köküne getirilen özel eklerle türetilen ve cümlede fiil gibi değil, isim, sıfat ya da zarf gibi kullanılan sözcüktür. “Okumak güzeldir.” cümlesinde “okumak” fiil kökünden türemiştir; ancak cümlede isim gibi özne görevindedir. Bu yüzden fiilimsi, fiilin anlamını korur ama cümledeki işlevi bakımından isim, sıfat ya da zarf olur. Fiilimsiler yan cümle kurar; yani tam bir yargı taşımasalar da cümle içinde ikincil bir yargı oluştururlar.

İsim-fiil (ad-eylem) “-ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş, -mak/-mek” ekleriyle kurulur: “Kitap okumak insanı geliştirir.”, “Yüzüşü çok güzeldi.”, “Gelişi hepimizi sevindirdi.” Bu ekler fiile gelir ve sözcüğü isim gibi kullanılır. İsim-fiiller cümlede özne, nesne, dolaylı tümleç ya da yüklem olabilir. “Okumak” sözcüğü “Okumak güzeldir.” cümlesinde özne, “Okumayı seviyorum.” cümlesinde nesnedir.

Sıfat-fiil (ortaç) “-an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş” ekleriyle kurulur: “Koşan çocuk”, “okunacak kitap”, “tanıdık yüz”, “yanmış ekmek”. Sıfat-fiiller bir ismi niteler ve o isimle birlikte sıfat öbeği oluşturur. “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde “koşan” sözcüğü “çocuk” ismini niteler. Sıfat-fiiller zaman anlamı da taşır: “koşan” şimdiki, “koşacak” gelecek, “koşmuş” geçmiş zamanı sezdirir.

Zarf-fiil (bağ-fiil) “-ken, -alı/-eli, -madan/-meden, -dıkça/-dikçe, -ınca/-ince, -ıp/-ip, -arak/-erek” ekleriyle kurulur: “Koşarak geldi.”, “Gelince haber ver.”, “Yürürken düşündü.” Zarf-fiiller cümlede zarf görevindedir; yüklemin nasıl, ne zaman, hangi şartla yapıldığını anlatır. “Koşarak geldi.” cümlesinde “koşarak” sözcüğü “geldi” eyleminin nasıl yapıldığını belirtir; bu yüzden zarf tümleci görevindedir.

Üç türün ekleri

• İsim-fiil: -ma/-me, -ış/-iş, -mak/-mek — “yüzme, yüzüş, yüzmek”.
• Sıfat-fiil: -an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş — “yüzen, yüzmez, yüzdük, yüzecek”.
• Zarf-fiil: -ken, -alı, -madan, -dıkça, -ınca, -ıp, -arak — “yüzerken, yüzmeden, yüzünce”.

Adlaşmış sıfat-fiil

Sıfat-fiil, nitelediği isim düşerse tek başına kullanılır ve adlaşır: “Gelenler salona girdi.” cümlesinde “gelenler” sözcüğü, “gelen kişiler” ifadesindeki ismin düşmesiyle oluşmuştur. Bu yapıya adlaşmış sıfat-fiil denir. “Koşanlar yoruldu.”, “Bekleyenler sabırsızlandı.”, “Sevdiklerimiz yanımızda” cümlelerinde sıfat-fiiller isim gibi kullanılmıştır. Adlaşmış sıfat-fiiller cümlede özne, nesne ya da tümleç görevinde olabilir.

Kalıcı adlar

Bazı sözcükler fiilimsi eki almış gibi görünür; ancak artık bir varlığın adı olmuşlardır: “dondurma, çakmak, uçurtma, dolma, gözleme, kaymak, yemek.” Bu sözcükler kalıcı ad olarak anılır ve fiilimsi sayılmaz. “Dondurma eridi.” cümlesinde “dondurma” bir yiyeceğin adıdır; “dondurmak” eylemiyle olan bağı yalnızca kökenindedir. Kalıcı ad testi için sözcüğe “Bu bir varlığın adı mı?” diye sormak yeterlidir.

Fiilimsi ile çekimli fiili ayırmak

Fiilimsi, fiil kökünden türemiş olsa da cümlede yüklem değildir; çekimli fiil ise yüklem görevindedir ve kip eki alır. “Koşan çocuk yoruldu.” cümlesinde “koşan” fiilimsidir, “yoruldu” ise çekimli fiildir. Ayrımı yapmak için sözcüğün kip eki alıp almadığına bakmak yeterlidir: “koştu, koşuyor, koşacak” çekimli fiillerdir; “koşan, koşmak, koşarak” fiilimsidir. Bu ayrım, cümledeki yan cümleyi bulmanın ilk adımıdır.

Yan cümle nedir?

Fiilimsi, cümle içinde tam bir yargı taşımayan ikincil bir cümle kurar; buna yan cümle denir. “Kitabı okuyan çocuk uyudu.” cümlesinde “kitabı okuyan” bölümü bir yan cümledir; asıl yargı “uyudu”dur. Yan cümle, temel cümlenin bir ögesi gibi görev yapar: “okuyan” sözcüğü “çocuk” ismini nitelediği için sıfat görevindedir. Yan cümleyi görmek, fiilimsinin cümledeki görevini de görmek demektir.

Sık yapılan 3 hata

1. Ekine bakmadan tür tahmin etmek. “-an” sıfat-fiil, “-mak” isim-fiil, “-arak” zarf-fiildir. Türü belirlemeden önce eki işaretle.
2. Kalıcı adları fiilimsi saymak. “Dondurma, çakmak, uçurtma, dolma” sözcükleri ek almış görünse de artık bir varlığın adıdır; fiilimsi değildir.
3. Fiilimsinin yüklem olması konusunu karıştırmak. Fiilimsiler yan cümle kurar; ek-fiil aldıklarında yüklem olabilir. “En büyük hayali okumaktı.” cümlesinde “okumaktı” ek-fiille yüklem olmuştur.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Ekleri işaretle. Sözcükteki ekin hangi türe ait olduğunu belirle.
2. Cümledeki görevi bul. İsim gibi mi, sıfat gibi mi, zarf gibi mi kullanılıyor?
3. Kalıcı ad testini yap. Sözcük tek başına bir varlığı adlandırıyorsa fiilimsi değildir.
4. Adlaşma testini uygula. Nitelediği isim düşmüşse sıfat-fiil adlaşmıştır.

Örnek çözüm

“Köye gelen misafirler, akşam yemeğinde dondurma yedi. Yemekten sonra çocuklar koşarak bahçeye çıktı; büyükler ise sobanın başında oturup konuştu.” Bu parçada “gelen” sözcüğü sıfat-fiildir ve “misafirler” ismini niteler. “Dondurma” sözcüğü kalıcı addır; fiilimsi değildir. “Koşarak” zarf-fiildir ve “çıktı” eyleminin nasıl yapıldığını anlatır. “Oturup” ve “konuştu” ise sırasıyla zarf-fiil ve çekimli fiildir. Soru “Bu parçada kaç fiilimsi vardır?” diye soruyorsa, kalıcı adları ve çekimli fiilleri ayırmak gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Fiilimsileri öğrenmenin en iyi yolu, fiil köklerini eklerle birlikte tabloya dökmektir. “Oku-, yaz-, koş-, yüz-” fiillerini al ve her biri için üç türde birer sözcük üret: “okumak, okuyan, okuyarak”. Ardından bu sözcükleri cümle içinde kullan ve görevlerini yaz. Testte yanlış yaptığın sorularda eki mi, cümledeki görevi mi karıştırdığını not et; hataların çoğu “-an” ile “-mak” arasındaki ayrımda toplanır.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Fiilimsiler Testleri (18 test)
• 8. Sınıf Fiilimsiler Testi-2
• 8. Sınıf İsim Fiil Testi-3
• 8. Sınıf Sıfat Fiil Testi-4
• Fiilimsiler Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026