7. Sınıf Söz Sanatları Testi-1

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 7. sınıf Türkçe dersi söz sanatları konusunu ölçer. Benzetme, kişileştirme, abartma, konuşturma ve karşıtlık çoğu zaman aynı cümlede iç içe geçtiği için sorular “Bu dizede hangi söz sanatı vardır?” biçiminde geldiğinde tek bir iz aramak yeterli olmaz. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, sanatların ayırt edici özelliklerini, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

Benzetme, kişileştirme, abartma, konuşturma ve karşıtlık sanatlarını tanır; bir dizede hangi sanatın bulunduğunu gerekçelendirir; kişileştirme ile konuşturmayı, benzetme ile abartmayı birbirinden ayırır. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada kod uydurulmaz.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Benzetme: İki varlık arasında “gibi, kadar, sanki” gibi bir bağla benzerlik kurulmasını tanıma; “Ay gibi parlak bir yüz”.
• Kişileştirme: İnsan dışı varlıklara insana özgü özellik vermeyi fark etme; “Rüzgâr pencerede fısıldadı”.
• Abartma: Bir durumun olduğundan çok daha büyük ya da küçük gösterilmesini görme; “Bin kere söyledim, bir kere dinlemedin”.
• Konuşturma: İnsan dışı varlıkların konuşturulmasını ayırt etme; “Kuşlar ‘günaydın’ diye ötüyordu”.
• Karşıtlık: Birbirine zıt kavramların aynı söz içinde yan yana getirilmesini tanıma; “Gülerken içim ağlıyor”.

Söz sanatları: kısa hatırlatma

Benzetmede iki varlık arasında bir yönden benzerlik kurulur. Bu benzerlik dört ögeyle kurulur: benzeyen, kendisine benzetilen, benzetme yönü ve benzetme edatı. “Senin sesin bir ırmak gibi akıyor” dizesinde ses benzeyen, ırmak kendisine benzetilen, akıcılık benzetme yönü, “gibi” ise benzetme edatıdır. Günlük dilde bu ögelerin hepsi birden bulunmayabilir; “ırmak sesi” gibi kısa bir tamlamada bile benzetme sezilir. Benzetmeyi bulmanın en kolay yolu, cümlede “gibi, kadar, sanki, andırıyor” sözcüklerinden birini aramaktır.

Kişileştirmede insan dışı bir varlık, insana özgü bir davranış ya da duyguyla anlatılır. “Yorgun sokak lambaları sabaha kadar göz kırptı” dizesinde lambalar yorulur ve göz kırpar; bunlar insana özgü eylemlerdir. Kişileştirme ile konuşturma sık karıştırılır: Konuşturmada varlık gerçekten konuşturulur, yani ağzından söz çıkar. “Dere ‘beni de dinleyin’ dedi” konuşturmadır; “Dere şarkı söylüyordu” ise kişileştirmedir. Konuşturma genellikle kişileştirmenin özel bir biçimidir, ama her kişileştirme konuşturma değildir.

Abartma, anlatımı güçlendirmek için bir durumun olağan ölçülerin dışına çıkarılmasıdır: “O kadar yoruldum ki bir hafta uyusam dinlenemem.” Burada gerçek bir ölçü değil, duygunun büyüklüğü anlatılır. Karşıtlık ise zıt kavramları yan yana getirerek anlamı keskinleştirir: “Ağlamakla gülmek arasında bir ömür geçti.” Karşıtlıkta iki kutup aynı söz içinde bulunur; biri diğerini anlamca tamamlar. Bu iki sanatı ayırmak için “ölçü aşılıyor mu?” ve “zıt kavramlar bir arada mı?” sorularını sormak yeterlidir.

Söz sanatlarını ayıran üç soru

• “Gibi, kadar, sanki” var mı? Varsa benzetme aranır; iki varlık arasında benzerlik kurulmuştur.
• İnsana özgü bir davranış mı yüklenmiş? Yüklenmişse kişileştirme, üstelik konuşuyorsa konuşturma vardır.
• Ölçü aşılmış mı, zıtlar bir arada mı? Ölçü aşılmışsa abartma, zıt kavramlar yan yanaysa karşıtlık söz konusudur.

Sanatların ortak noktası ve farkı

Bu beş sanatın ortak amacı, anlatımı yoğunlaştırmak ve okurun zihninde güçlü bir görüntü oluşturmaktır. Aradaki fark, bu yoğunluğun nasıl sağlandığındadır: Benzetme iki varlığı yaklaştırır, kişileştirme insanı olmayana insan özelliği verir, konuşturma o varlığı konuşturur, abartma ölçüyü aşar, karşıtlık ise zıtları yan yana getirir. Aynı dizede birden fazla sanat bulunabileceği için sorularda “hangisi yoktur?” tipi seçenekler sık çıkar; bu durumda her seçeneği dizede tek tek aramak gerekir.

Şiirde sanat bulma sırası

Bir dizede sanat ararken rastgele bakmak yerine sabit bir sıra izlemek, hem hız hem doğruluk kazandırır:

• Birinci adım: “Gibi, kadar, sanki” sözcüklerini ara; bulursan benzetme ihtimalini not et.
• İkinci adım: İnsan dışı bir varlığa insana özgü eylem yüklenmiş mi, bak.
• Üçüncü adım: O varlık konuşuyor mu? Konuşuyorsa konuşturma vardır.
• Dördüncü adım: Sayılar ya da ölçüler olağanın çok üstünde mi?
• Beşinci adım: Zıt kavramlar aynı dizede yan yana mı?

Sık yapılan 3 hata

1. Kişileştirme ile konuşturmayı karıştırmak. “Çiçekler başlarını salladı” kişileştirmedir; çiçekler konuşmaz. “Çiçekler ‘bizi unutma’ dedi” ise konuşturmadır; çünkü ağızlarından söz çıkmıştır.
2. Her “gibi”yi benzetme sanmak. “Bu iş gibi bir iş görmedim” cümlesinde “gibi” benzetme değil, karşılaştırma amacıyla kullanılmıştır. Benzetme için iki varlık arasında nitelik aktarımı olmalıdır.
3. Abartmayı yanlış yerde aramak. Abartma yalnızca sayılarla yapılmaz; “dünyalar kadar sevindim” gibi ölçüsüz ifadeler de abartmadır.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Dizeyi bir kez düz oku. İlk okumada hangi sözcüğün olağan dışı kullanıldığını fark etmeye çalış.
2. Sanatın izini ara. Benzetme edatı, insana özgü eylem, ölçüsüz ifade ya da zıt kavram çifti gibi ipuçlarını işaretle.
3. İki sanatı yan yana koy. Seçeneklerdeki iki sanatı karşılaştır; hangisinin tanımı dizedeki izle örtüşüyor, onu seç.
4. Gerekçeni söyle. “Bu dizede kişileştirme var, çünkü rüzgâr fısıldıyor” gibi bir cümle kurabiliyorsan cevabın doğrudur.

Örnek çözüm

“Sabah olunca sokak lambaları birer birer söndü, güneş ‘günaydın’ diyerek ufuktan başını uzattı.” Bu dizelerde iki sanat birlikte kullanılmıştır. Lambaların sönmesi doğal bir olaydır; ancak güneşin “günaydın” demesi konuşturmadır, başını uzatması ise kişileştirmedir. Soru “Bu dizelerde hangi söz sanatları vardır?” diye soruyorsa, hem konuşturma hem kişileştirme işaretlenmelidir. “Başını uzatmak” ifadesinde benzetme edatı yoktur; bu yüzden benzetme değildir. Sanatları sayarken her ifadeyi tek tek kontrol etmek, seçeneklerdeki fazladan sanatları elemenin en güvenli yoludur.

Nasıl çalışmalı?

Söz sanatları, tanım ezberlemekle değil, örnek toplamakla öğrenilir. Bir hafta boyunca şiir kitaplarından ve şarkı sözlerinden on dize seç; her birinin altına hangi sanatın bulunduğunu ve nedenini yaz. Aynı dizeyi farklı bir sanata çevirerek yeniden yaz: “Rüzgâr fısıldadı” dizesini benzetmeye çevirirsen “Rüzgâr bir arkadaş gibi konuştu” gibi bir cümle kurarsın. Bu dönüştürme alıştırması, sanatların sınırlarını sezmeyi kolaylaştırır. Testte yanlışlarını incelerken hangi izi kaçırdığını not et. Özellikle “hangisi yoktur?” sorularında, dizede bulunmayan sanatı ararken diğer seçenekleri elemenin daha hızlı olduğunu unutma. Bir dizede aynı anda üç sanat bile bulunabilir; bu yüzden “tek sanat vardır” önyargısıyla hareket etmemek gerekir.

İlgili içerik

• 7. Sınıf Söz Sanatları Testleri
• 7. Sınıf Söz Sanatları Testi-2
• 7. Sınıf Metin Türleri Testi-1
• 7. Sınıf Türkçe Testleri
• 7. Sınıf Türkçe Konu Anlatımları (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026