7. Sınıf Deyimler ve Atasözleri Testi-3

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 7. sınıf Türkçe dersi deyimler ve atasözleri konusunun cümlede kullanım boyutunu ölçer. Deyimler ve atasözleri yalnızca anlamlarıyla değil, cümleye kattıkları tonla da sorulur. “Ağzı kulaklarına varmak” sevinci, “eli kulağında” beklentiyi, “göz atmak” kısa bir bakışı anlatır. Atasözleri ise bir duruma ders verir. Aşağıda deyimlerin cümlede kullanımını, atasözlerinin mecaz yönünü ve anlam eşleştirmeyi bulacaksın.

Kazanım

Deyimleri ve atasözlerini cümle içinde doğru anlamlandırır; mecaz anlamı açıklar ve anlam eşleştirmesi yapar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Deyim kullanımı: Deyimin cümleye kattığı anlamı belirleme.
• Mecaz anlam: Deyim ve atasözlerindeki mecazı açıklama.
• Eşleştirme: Deyimi doğru durumla eşleştirme.
• Atasözü: Atasözünün verdiği öğüdü bulma.

Deyimlerin cümlede kullanımı

Deyimler cümlede genellikle yüklem görevinde bir öbek olarak yer alır: “Sınav sonucunu duyunca ağzı kulaklarına vardı.” Bu cümlede deyim, sevinci anlatır ve cümlenin yüklemi olur. “Öğretmen, öğrencinin çalışmasına göz attı.” cümlesinde ise deyim, “kısaca inceledi” anlamını taşır. Deyimin cümledeki anlamı, çevresindeki sözcüklerle birlikte belirlenir.

Bazı deyimler olumlu, bazıları olumsuz duygu bildirir: “yüzü gülmek” olumlu, “surat asmak” olumsuzdur. Cümleye göre deyimin tonu değişebilir. “Burnu büyüdü” hem kibir hem kızgınlık anlamı taşıyabilir. Bu yüzden deyim sorularında cümlenin bütünü okunmalıdır.

Atasözlerinde mecaz

Atasözleri çoğu zaman mecaz yoluyla öğüt verir: “Damlaya damlaya göl olur.” sözü gerçekten su damlalarından söz etmez; küçük birikimlerin büyük sonuç doğuracağını anlatır. “Ayağını yorganına göre uzat.” sözü de harcamayı gelire göre ayarlamayı öğütler. Atasözünün mecazını açıklamak için “Bu söz hangi durumda söylenir?” sorusunu sormak gerekir.

Anlam eşleştirme tablosu

• Eli kulağında: Sabırsızlıkla beklemek.
• Göz atmak: Kısaca bakmak, incelemek.
• Dil dökmek: Yalvararak ikna etmeye çalışmak.
• Ağzı kulaklarına varmak: Çok sevinmek.

Deyimlerin kalıplaşma özelliği

Deyimler kalıplaşmıştır; sözcüklerinin yeri değiştirilemez, yerine eş anlamlısı konamaz. “Göz atmak” deyiminde “göz” yerine “bakış” getirilemez. Bu özellik, deyimi serbest söz öbeğinden ayırır: “Kitaba baktı” serbest bir öbektir, “kitaba göz attı” ise deyimdir. Kalıplaşma, deyim sorularında ayırt edici ölçüttür. Bu ölçüt, deyimi serbest öbekten ayırır. Kalıbı bozulan söz deyim olmaktan çıkar.

Sık yapılan 3 hata

1. Deyimi sözcük anlamıyla okumak. “Ağzı kulaklarına varmak” gerçek bir yer değiştirme değildir.
2. Atasözünü deyim sanmak. Atasözü tam cümledir ve öğüt verir.
3. Deyimin tonunu kaçırmak. Olumlu mu olumsuz mu olduğunu cümleden çıkarmak gerekir.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Deyimi bul. Kalıplaşmış söz öbeğini işaretle.
2. Anlamını söyle. Hangi durumu anlatıyor?
3. Tonu belirle. Olumlu mu, olumsuz mu?
4. Atasözüyse öğüdü yaz. Hangi dersi veriyor?

Örnek çözüm

“Sabahtan beri kapının önünde bekliyordu; eli kulağındaydı. Sonunda haber geldi ve ağzı kulaklarına vardı.” Bu parçada “eli kulağında” sabırsız bekleyişi, “ağzı kulaklarına varmak” ise büyük sevinci anlatır. İki deyim de mecaz anlam taşır ve cümlenin duygu tonunu belirler. Soru “Bu parçada deyimler hangi anlamda kullanılmıştır?” diye soruyorsa, her deyimi tek tek açıklamak gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Her gün üç deyim seç; birini olumlu, birini olumsuz, birini nötr bir cümlede kullan. Ardından bir atasözü yaz ve verdiği öğüdü tek cümleyle açıkla. Bu alıştırma, deyimlerin tonunu ve atasözlerinin işlevini pekiştirir. Bu yöntem kalıcı öğrenme sağlar. Yanlış yapılan soruları ayrı bir deftere not almak, eksik kalan konuyu hemen gösterir.

İlgili içerik

• 7. Sınıf Deyimler ve Atasözleri Testleri
• 7. Sınıf Deyimler ve Atasözleri Testi-2
• 7. Sınıf Sözcükte Anlam Testleri
• 7. Sınıf Türkçe Testleri

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026