7. Sınıf Deyimler ve Atasözleri Testi-2

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 7. sınıf Türkçe dersi deyimler ve atasözleri konusunun anlam özelliklerini ölçer. Deyimler kalıplaşmış söz öbekleridir ve genellikle mecaz anlam taşır: “eli kulağında” sabırsızlıkla beklemeyi anlatır. Atasözleri ise toplumsal deneyimi aktaran, öğüt veren kalıplaşmış cümlelerdir: “Damlaya damlaya göl olur.” Bu iki tür, anlam derinliği ve kullanım amacı bakımından farklıdır. Aşağıda deyim-atasözü ayrımını, mecaz anlamı ve sık yapılan hataları bulacaksın.

Kazanım

Deyimlerin ve atasözlerinin anlam özelliklerini belirler; ikisini ayırt eder ve mecaz anlamı açıklar. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Deyim: Kalıplaşmış söz öbeğini ve mecaz anlamını belirleme.
• Atasözü: Öğüt veren kalıplaşmış cümleyi tanıma.
• Ayrım: Deyim ile atasözünü ayırt etme.
• Anlam: Deyimin cümleye kattığı anlamı açıklama.

Deyimler

Deyimler en az iki sözcükten oluşan kalıplaşmış söz öbekleridir ve çoğunlukla mecaz anlam taşır: “göz atmak” (kısaca bakmak), “eli kulağında” (sabırsızlıkla beklemek), “ağzı kulaklarına varmak” (çok sevinmek). Deyimler cümle içinde kullanılır ve genellikle bir durumu kısa yoldan anlatır. Kalıplaşmış oldukları için sözcüklerinin yeri değiştirilemez: “göz atmak” yerine “atmak göz” denmez.

Atasözleri

Atasözleri, toplumun deneyimini aktaran ve öğüt veren kalıplaşmış cümlelerdir: “Damlaya damlaya göl olur.”, “Ayağını yorganına göre uzat.”, “Bir elin nesi var, iki elin sesi var.” Atasözleri tam cümle yapısındadır ve genellikle geniş zaman kipiyle söylenir. Deyimden farkı, tek başına bir yargı bildirmesi ve ders vermesidir.

Deyim ile atasözünü ayırmak

• Deyim: Söz öbeği, çoğunlukla mecaz, cümlede kullanılır.
• Atasözü: Tam cümle, öğüt verir, genel yargı bildirir.
• Ölçüt 1: Tek başına yargı bildiriyor mu?
• Ölçüt 2: Ders veriyor mu?

Deyimlerde anlam kayması

Deyimler zamanla anlam genişlemesine uğrayabilir; ancak kalıbı korunur. “Göz atmak” bugün “kısaca bakmak” anlamında kullanılır; eskiden “gözle kontrol etmek” anlamı da vardı. Bu tür kaymalar, deyimin cümledeki anlamını belirlerken dikkate alınmalıdır. Aynı deyim, farklı cümlelerde farklı tonlar kazanabilir: “Ona göz attı.” (baktı) / “Rapora göz attı.” (inceledi). Bu nüans, deyim sorularında ayırt edici olabilir. Cümledeki diğer sözcükler anlamı belirler. Bu yüzden deyimi tek başına değil, cümle içinde okumak gerekir.

Sık yapılan 3 hata

1. Deyimi atasözü sanmak. “Göz atmak” tek başına yargı bildirmez; deyimdir.
2. Mecaz anlamı gerçek sanmak. “Ağzı kulaklarına varmak” gerçekten ağzın yer değiştirmesi değildir.
3. Deyimin sözcüklerini değiştirmek. Kalıplaşmış yapı bozulursa deyim olmaktan çıkar.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Yapıyı incele. Söz öbeği mi, tam cümle mi?
2. Anlamı belirle. Mecaz mı, gerçek mi?
3. Öğüt ara. Ders veriyorsa atasözüdür.
4. Cümleye yerleştir. Hangi durumu anlatıyor?

Örnek çözüm

“Sınav sonucunu duyunca ağzı kulaklarına vardı. Annesi ona, ‘Damlaya damlaya göl olur,’ dedi.” Bu parçada “ağzı kulaklarına varmak” bir deyimdir; çok sevinmeyi mecaz yolla anlatır ve tek başına yargı bildirmez. “Damlaya damlaya göl olur” ise atasözüdür; küçük birikimlerin zamanla büyük sonuç doğuracağını öğütler. Soru “Bu parçada hangisi atasözüdür?” diye soruyorsa, öğüt veren tam cümleyi işaretlemek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Her gün üç deyim ve bir atasözü yaz; deyimleri bir cümlede kullan, atasözünün verdiği öğüdü tek cümleyle açıkla. Ardından ikisini karıştırıp türlerini bul. Bu alıştırma, ayrımı kalıcı hâle getirir. Her tekrarda süreyi biraz kısaltmak, hız kazandırır ve soru çözerken duyulan güveni artırır.

İlgili içerik

• 7. Sınıf Deyimler ve Atasözleri Testleri
• 7. Sınıf Deyimler ve Atasözleri Testi-3
• 7. Sınıf Sözcükte Anlam Testleri
• 7. Sınıf Türkçe Testleri

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026