8. Sınıf Yapısal Anlatım Bozuklukları Testi-3

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi yapısal anlatım bozuklukları konusunun özne-yüklem uyumsuzluğu ve yüklem eksikliği bölümlerini ölçer. Bu iki bozukluk, cümlenin yapısında ortaya çıkar ve çoğu zaman anlamı bozmadan okuru yanıltır. Özne-yüklem uyumsuzluğu, öznenin sayı ya da kişi bakımından yükleme uymamasıdır. Yüklem eksikliği ise iki ayrı yargının tek bir yüklemle karşılanmaya çalışılmasıdır. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, uyum kurallarını, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

Özne-yüklem arasındaki tekillik-çoğulluk ve kişi uyumsuzluğunu; birden fazla cümlenin ortak yüklem kullanmasından doğan eksikliği bulur ve düzeltir. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Özne-yüklem uyumu: İnsan dışı çoğul öznenin tekil yüklem almasını bilme.
• Kişi uyumu: Özne ile yüklemin kişi bakımından uyumunu kontrol etme.
• Yüklem eksikliği: Birden fazla cümlenin tek yüklemle kurulmasını fark etme.
• Düzeltme: Bozukluğu giderecek doğru yapıyı seçme.

Kısa hatırlatma

İnsan dışı çoğul özneler tekil yüklem alır: “Kuşlar uçuyor.” cümlesi doğrudur; “Kuşlar uçuyorlar.” yanlıştır. İnsan öznelerde ise çoğul yüklem kullanılabilir: “Öğrenciler geldiler.” Bu esneklik, yalnızca insan özneler için geçerlidir. “Çiçekler açtılar.” yanlıştır; doğrusu “Çiçekler açtı.” biçimindedir.

Kişi uyumu, özne ile yüklem arasındaki kişi ekinin uyuşmasıdır: “Ben geldim.”, “Sen geldin.”, “O geldi.”, “Biz geldik.”, “Siz geldiniz.”, “Onlar geldiler.” Bu altı çekim, uyumun temelini oluşturur. “Ben geldi.” ya da “Sen geldim.” gibi cümleler kişi uyumsuzluğu taşır. “Ben ve arkadaşım geldi.” cümlesi de uyumsuzdur; doğrusu “Ben ve arkadaşım geldik.” biçimindedir.

Yüklem eksikliği, sıralı cümlelerde tek bir yüklemin iki yargıya yetiştirilmesiyle doğar. “Sen bana, ben sana güveniyorum.” cümlesinde yüklem eksiktir; her cümlenin kendi yüklemi olmalıdır: “Sen bana güveniyorsun, ben sana güveniyorum.” Aynı bozukluk, “Ali okula, Ayşe eve gitti.” cümlesinde de görülür; “gitti” yüklemi iki ayrı yönü tek başına karşılayamaz.

Uyum kuralları tablosu

• İnsan dışı çoğul özne: Tekil yüklem — “Kuşlar uçtu.”
• İnsan çoğul özne: Tekil ya da çoğul — “Öğrenciler geldi/geldiler.”
• Kişi uyumu: “Ben geldim.”, “Siz geldiniz.”
• Yüklem eksikliği: Her cümleye kendi yüklemi.

Kişi uyumsuzluğu örnekleri

“Ben ve kardeşim sinemaya gittik.” cümlesi doğrudur; çünkü özne birinci çoğul kişidir ve yüklem de “gittik”tir. “Ben ve kardeşim sinemaya gitti.” cümlesi yanlıştır; yüklem üçüncü tekil kişidedir. “Sen ve arkadaşın ne zaman geldiniz?” cümlesi doğrudur; “Sen ve arkadaşın ne zaman geldi?” cümlesi yanlıştır. Bu örnekler, kişi uyumunun cümlenin anlamını nasıl belirlediğini gösterir.

Yüklem eksikliğinde düzeltme

Yüklem eksikliğini düzeltmek için cümleyi ikiye ayırmak ve her bölüme uygun yüklemi yazmak gerekir. “Ali okula, Ayşe eve gitti.” cümlesi “Ali okula gitti, Ayşe eve gitti.” biçiminde düzeltilir. “Sen bana, ben sana güveniyorum.” cümlesi “Sen bana güveniyorsun, ben sana güveniyorum.” biçiminde düzeltilir. Düzeltmeden sonra cümleyi baştan okumak, anlamın korunup korunmadığını gösterir.

Ortak özne ve ortak yüklem

Sıralı cümlelerde özne ya da yüklem ortak kullanılabilir; ancak ortak kullanım her iki yargıyı da karşılamalıdır. “Öğrenciler geldi ve oturdu.” cümlesinde özne ortaktır ve her iki yükleme de uygundur; cümle doğrudur. “Öğrenciler geldi ve oturduk.” cümlesinde ise ikinci yüklem birinci çoğul kişidedir; özneyle uyumsuzdur. Ortak öge, tüm yüklemlerle uyumlu değilse cümle bozuktur.

Uyum sorularında üç adım

Birinci adım, cümlenin öznesini bulmaktır; yükleme “kim, ne?” sorusunu sor. İkinci adım, yüklemin sayı ve kişi ekini belirlemektir. Üçüncü adım ise öznenin insan olup olmadığını ve çoğulluk derecesini kontrol etmektir. Bu üç adım, özne-yüklem uyumsuzluğu sorularının neredeyse tamamını çözer. Uyum sağlanmıyorsa yüklem ya da özne düzeltilir.

Tekillik-çoğulluk örnekleri

İnsan dışı çoğul öznelerde yüklem tekil olur: “Ağaçlar sarardı.”, “Kuşlar göçtü.”, “Çiçekler açtı.”, “Yıldızlar parladı.” İnsan çoğul öznelerde ise hem tekil hem çoğul yüklem kullanılabilir: “Öğrenciler geldi.” ve “Öğrenciler geldiler.” Bu iki kullanım da doğrudur; ancak aynı cümlede tutarlı olmak gerekir. “Öğrenciler geldi ve oturdular.” cümlesinde iki yüklem arasında uyumsuzluk vardır; doğrusu “Öğrenciler geldi ve oturdu.” ya da “Öğrenciler geldiler ve oturdular.” biçimindedir.

Yüklem eksikliğinde iki yöntem

Yüklem eksikliğini bulmanın iki yöntemi vardır. Birincisi, cümleyi ikiye ayırmaktır: “Ali okula, Ayşe eve gitti.” cümlesi “Ali okula gitti.” ve “Ayşe eve gitti.” biçiminde bölünür; ikinci cümle tek başına anlamlıysa yüklem eksik değildir. İkincisi, her yükleme öge sorusu sormaktır. “Gitti” yüklemi iki ayrı yönü tek başına karşılayamıyorsa yüklem eksikliği vardır.

Sık yapılan 3 hata

1. İnsan dışı çoğul özneye çoğul yüklem getirmek. “Çiçekler açtılar.” yanlıştır; “Çiçekler açtı.” doğrudur.
2. Yüklem eksikliğini fark etmemek. Ortak yüklem her cümleyi karşılamıyorsa eksiklik vardır.
3. Kişi uyumunu kontrol etmemek. Özne ve yüklem aynı kişide olmalıdır.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Özneyi bul. Yükleme “kim, ne?” sorusunu sor.
2. Yüklemi bul. Cümlede kaç yüklem var, belirle.
3. Uyumu kontrol et. Sayı ve kişi bakımından uyum var mı?
4. Gerekirse yüklemi çoğalt. Eksik yüklem varsa ekle.

Örnek çözüm

“Öğrenciler sabah erkenden okula geldi, sınıfı temizledi ve öğretmene çiçek verdi. Ardından bahçeye çıktı, oyun oynadı.” Bu cümlede özne “öğrenciler”dir ve insan olduğu için tekil yüklem kabul edilir. Ancak son iki yüklem “çıktı” ve “oynadı” aynı özneye bağlanmıştır; bu yapı doğrudur. Buna karşılık “Kuşlar uçtu ve yuvalarına döndüler.” cümlesinde “döndüler” yüklemi çoğuldur ve insan dışı özneyle uyumsuzdur; doğrusu “Kuşlar uçtu ve yuvalarına döndü.” biçimindedir. Soru “Bu cümlede hangi anlatım bozukluğu vardır?” diye soruyorsa, özne-yüklem uyumunu kontrol etmek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Özne-yüklem uyumunu pekiştirmek için her gün beş cümle al ve öznesini işaretle. Ardından öznenin insan olup olmadığını ve çoğulluk derecesini belirle; yüklemin sayı ve kişi ekini kontrol et. Yüklem eksikliği için ise cümleyi ikiye ayır ve her bölüme uygun yüklem yaz. Bu alıştırma, iki bozukluğu ayırt etmeyi kolaylaştırır. Testte yanlış yaptığın sorularda uyum hatasını mı, yüklem eksikliğini mi kaçırdığını not et.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Yapısal Anlatım Bozuklukları Testleri (3 test)
• 8. Sınıf Yapısal Anlatım Bozuklukları Testi-1
• 8. Sınıf Yapısal Anlatım Bozuklukları Testi-2
• 8. Sınıf Cümlenin Ögeleri Testleri
• 8. Sınıf Yapısal Anlatım Bozuklukları (Öge Eksikliği, Özne-Yüklem Uyumu) Konu Anlatımı

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026