8. Sınıf Cümle Türleri Testi-1

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 8. sınıf Türkçe dersi cümle türleri konusunun temel ayrımlarını ölçer. Cümle türleri soruları tek bir kurala değil, dört ayrı ölçüte dayanır: yüklemin yeri, yüklemin türü, cümlenin anlamı ve cümlenin yapısı. Aynı cümle bu dört ölçütün her birinde farklı bir türe girebildiği için sorularda “hangi ölçüte göre?” sorusunu kaçırmamak belirleyicidir. Aşağıda testin hangi becerileri ölçtüğünü, ayrımların mantığını, sık yapılan hataları ve dört adımlı çözüm yolunu bulacaksın.

Kazanım

Cümleleri yüklemin yerine, yüklemin türüne, anlamına ve yapısına göre sınıflandırır; kurallı-devrik, fiil-isim, olumlu-olumsuz ve basit-birleşik cümleleri ayırt eder. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Yüklemin yerine göre: Yüklemi sonda olan kurallı cümlelerle yüklemi başka bir konumda bulunan devrik cümleleri ayırma.
• Yüklemin türüne göre: Yüklemi çekimli fiil olan cümlelerle ek-fiille kurulmuş isim cümlelerini ayırt etme.
• Anlamına göre: Yargıyı bildiren, reddeden ve soru biçiminde kuran cümleleri belirleme.
• Yapısına göre: Tek yüklemli basit cümlelerle yan cümle ya da ikinci yüklem içeren birleşik cümleleri ayırma.

Cümle türleri: kısa hatırlatma

Yüklemin yerine göre yapılan ayrım, cümlenin sonuna bakılarak çözülür. Yüklem sonda ise cümle kurallıdır: “Öğrenciler bahçede top oynadı.” Yüklem sonda değilse cümle devriktir: “Bahçede top oynadı öğrenciler.” Devriklik bir anlatım bozukluğu değildir; şiirde, sloganda ve günlük konuşmada sık kullanılan bir anlatım tercihidir. Bu yüzden devrik cümleyi gördüğünde “yanlış kurulmuş” diye düşünmek yerine yalnızca türünü belirlemeye odaklanmalısın.

Yüklemin türüne göre ayrım, yüklemin hangi sözcük türüyle kurulduğuna bağlıdır. Yüklem çekimli bir fiilse cümle fiil cümlesidir: “Hava akşama doğru karardı.” Yüklem bir ada ek-fiil getirilerek kurulmuşsa cümle isim cümlesidir: “Akşam havası oldukça serin.” İsim cümlelerinde “-dır, -di, -miş, -sa” gibi ek-fiiller zaman ve koşul anlamı taşır: “Hava soğukmuş”, “Hava soğuksa”. Bu ekleri görmek, isim cümlesini tanımanın en kısa yoludur; ancak ek-fiil düşmüş olabileceği için yüklemin anlamına da bakmak gerekir.

Anlamına göre sınıflandırma dört başlıkta toplanır. Olumlu cümle bir yargıyı bildirir: “Kitabı bitirdim.” Olumsuz cümle yargıyı reddeder: “Kitabı bitirmedim.” Soru cümlesi bilgi ister: “Kitabı bitirdin mi?” Bu üç türün yanında ünlem cümlesi, duygu ve çağrı bildirir: “Ne güzel bir kitap!”, “Eyvah, düşürdüm!” Ünlem cümlesi soru cümlesiyle karıştırılabilir; “Ne güzel!” sorusu bir yanıt beklemez, beğeni bildirir.

Yapısına göre ayrım ise yüklem sayısına ve yan cümle bulunup bulunmadığına dayanır. Tek yüklem varsa ve fiilimsiyle kurulmuş bir yan cümle yoksa cümle basittir: “Yağmur birden bastırdı.” İkinci bir yargı, bir fiilimsi ya da “ki, -sa” gibi bir bağlayıcı varsa cümle birleşiktir: “Yağmur bastırınca herkes içeri kaçtı.” Burada “bastırınca” fiilimsiyle kurulmuş bir yan cümledir; cümlenin tamamı girişik birleşik cümledir.

Dört ayrımı tek bakışta gör

• Yer: “Dün okula gittim.” (kurallı) — “Gittim dün okula.” (devrik)
• Tür: “Çocuk koştu.” (fiil) — “Çocuk yorgun.” (isim)
• Anlam: “Geldi.” (olumlu) — “Gelmedi.” (olumsuz) — “Geldi mi?” (soru)
• Yapı: “Geldi.” (basit) — “Geldiğini duyunca sevindim.” (birleşik)

Devrik cümle nerede karşımıza çıkar?

Devrik cümle günlük konuşmanın doğal akışında sık görülür: “Çok yoruldum bugün.” Şiirde ise ölçü ve uyak kaygısı yüklemin yerini değiştirir: “Gitti gelmez oldu o yollar.” Reklam ve sloganlarda da vurgu amacıyla devriklik kullanılır: “Taze kalır her gün.” Bu örneklerin hiçbiri yanlış değildir; devriklik bir anlatım tercihidir. Sorularda devrik cümle genellikle “Yüklemin yerine göre türü nedir?” biçiminde ya da “Aşağıdakilerden hangisi devriktir?” kalıbıyla çıkar. Bu nedenle cümlenin son sözcüğünün çekimli bir yüklem olup olmadığına bakmak yeterlidir.

Sınavda cümle türleri soruları nasıl gelir?

LGS ve okul sınavlarında cümle türleri genellikle üç kalıpla sorulur: tek cümle verilip türünün sorulması, dört cümle verilip içlerinden istenen türün bulunması ve iki cümle karşılaştırılıp farkın sorulması. Üçüncü kalıpta dikkat edilmesi gereken nokta, cümlelerin yalnızca bir ölçütte farklılaşmasıdır; örneğin iki cümle de kurallıyken biri fiil, diğeri isim cümlesi olabilir. Soru kökünde hangi ölçütün istendiğini işaretlemek, bu kalıpların hepsinde işe yarar.

Sık yapılan 3 hata

1. Devrik cümleyi anlatım bozukluğu sanmak. “Güzel bir gündü bugün.” cümlesi devriktir ama yanlış değildir. Devriklik, yüklemin yerini değiştiren bilinçli bir tercihtir.
2. İsim cümlesi ile fiil cümlesini karıştırmak. “Hava serin.” cümlesinde yüklem isimdir; “Hava serinledi.” cümlesinde ise yüklem fiildir. Sondaki sözcüğün çekimli fiil mi, ek-fiilli isim mi olduğuna bakmak gerekir.
3. Fiilimsi bulunan cümleyi basit saymak. “Koşan çocuk düştü.” cümlesinde “koşan” sözcüğü fiilimsidir ve yan cümle kurmuştur; cümle girişik birleşik cümledir.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. Soru kökünü oku. Yer, tür, anlam ve yapı ölçütlerinden hangisinin sorulduğunu belirle; dört ölçütün cevabı birbirinden farklıdır.
2. Yüklemi bul. Yüklemin yeri kurallı-devrik, türü fiil-isim ayrımını verir.
3. Anlamı belirle. Olumsuzluk eki, soru eki ya da ünlem var mı, kontrol et.
4. Yüklem sayısını say. Tek yüklem basit; ikinci yüklem ya da fiilimsi birleşik cümleyi gösterir.

Örnek çözüm

“Sabah erkenden kalkan balıkçılar, denize açılmadan önce ağlarını onardı.” Bu cümlede yüklem “onardı” sözcüğüdür ve sonda olduğu için cümle kurallıdır. Yüklem çekimli bir fiil olduğu için cümle fiil cümlesidir. Yargı bildirdiği ve olumsuzluk eki taşımadığı için anlamca olumludur. “Kalkan” sözcüğü ise fiilimsi olarak yan cümle kurmuştur; bu yüzden cümle yapıca girişik birleşik cümledir. Aynı cümle dört ölçütün her birinde farklı bir tür aldı; sorularda bu dört cevabı karıştırmamak için her ölçütü ayrı ayrı işaretlemek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Cümle türleri, tek tek cümle çözmekle değil, aynı cümleyi dört ölçüte göre etiketlemekle öğrenilir. Her gün beş cümle seç ve yanına dört satır yaz: yer, tür, anlam, yapı. Ardından cümleyi devrik biçime çevirip neyin değiştiğini gör: Yalnızca “yer” ölçütü değişir, diğerleri aynı kalır. Bu alıştırma, ölçütlerin birbirinden bağımsız olduğunu sezmeyi sağlar. Testte yanlış yaptığın sorularda hangi ölçütü karıştırdığını not et.

İlgili içerik

• 8. Sınıf Cümle Türleri Testleri (3 test)
• 8. Sınıf Cümle Türleri Testi-2
• 8. Sınıf Cümle Türleri Testi-3
• 8. Sınıf Türkçe Testleri
• Cümle Türleri Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 29 Ekim 2026