5. Sınıf Sebep-Amaç-Koşul Cümleler-5

Bu sayfadaki 20 soruluk test, 5. sınıf Türkçe dersi sebep, amaç ve koşul cümleleri konusunun ileri düzey uygulamasını ölçer. Testte aynı cümlede iki ilişkinin birlikte bulunduğu durumlar, cümlelerin anlamca eşleştirilmesi ve ilişkilerin metne katkısı sorulur. “Çalışırsan kazanırsın; çünkü emek boşa gitmez.” cümlesinde hem koşul hem sebep vardır. Aşağıda ileri düzey çözüm yollarını bulacaksın.

Kazanım

Bir cümlede birden fazla anlam ilişkisi bulunduğunda baskın ilişkiyi belirler; cümleleri ilişkilerine göre eşleştirir. (Kazanım kodunu MEB Türkçe Dersi Öğretim Programı’ndan doğrulayın; bu sayfada uydurma kod verilmez.)

Bu testte ne ölçülüyor?

• Çoklu ilişki: Aynı cümlede iki ilişkiyi fark etme.
• Baskın ilişki: Cümlenin iletisini taşıyan ilişkiyi belirleme.
• Eşleştirme: Cümleleri ilişkilerine göre eşleştirme.
• Yorum: İlişkilerin metne katkısını açıklama.

Çoklu ilişkiler

Bazı cümlelerde birden fazla ilişki bulunur: “Hasta olduğu için gelemedi; çünkü doktor dinlenmesini söyledi.” Bu cümlede iki sebep art arda verilmiştir. “Eğer çalışırsan kazanırsın; çünkü emek boşa gitmez.” cümlesinde ise koşul ile sebep birliktedir.

Baskın ilişki

Çoklu ilişkilerde soru kökü hangi ilişkiyi istediğini söyler. Soru “koşul” diyorsa koşul ifadesini, “sebep” diyorsa gerekçeyi işaretlemek gerekir. Baskın ilişki, cümlenin ana iletisini taşıyan ilişkidir. Bu ayrım, ileri düzey sorularda belirleyicidir.

Eşleştirme ve örnekler

• Sebep: “Yollar kapandığı için gelemedi.”
• Amaç: “Yola erken çıkmak için alarmı kurdu.”
• Koşul: “Yollar açılırsa gelecek.”
• Ölçüt: Hangi ifade ilişkiyi kuruyor?

Metne katkı

Sebep cümleleri metne açıklayıcılık, amaç cümleleri yön, koşul cümleleri ise olasılık katar. Bu ilişkiler bir arada kullanıldığında metin hem akıcı hem tutarlı olur. Bu yüzden ilişkileri tanımak, metni anlamayı kolaylaştırır.

Testte dikkat edilecekler

İleri düzey sorularda cümlede birden fazla ilişki bulunur. Bu durumda soru kökünü okumak belirleyicidir: “koşul” isteniyorsa koşul ifadesine, “sebep” isteniyorsa gerekçeye odaklanmak gerekir. Yanlış ilişkiyi işaretlemek, doğru ilişkiyi görmeyi engeller.

Sık yapılan 3 hata

1. Tek ilişki aramak. Cümlede iki ilişki olabilir.
2. Soru kökünü atlamak. Hangi ilişkinin istendiği okunmalıdır.
3. Baskın ilişkiyi belirlememek. Cümlenin iletisi kaçırılır.

Çözüm stratejisi: 4 adım

1. İfadeleri işaretle. Kaç ilişki var?
2. Soru kökünü oku. Hangi ilişki isteniyor?
3. Baskın ilişkiyi belirle. Ana ileti hangisi?
4. Cümleyi yorumla. İlişki anlamı nasıl etkiliyor?

Örnek çözüm

“Sınavı kazanmak için her gün çalıştı; çünkü ailesi ona güveniyordu. Eğer bu tempoyu sürdürürse hedefine ulaşacak.” Bu parçada birinci cümlede amaç ve sebep, ikinci cümlede ise koşul vardır. Soru “Bu parçada hangi ilişki yoktur?” diye soruyorsa, bulunanları işaretleyip eksik olanı seçmek gerekir.

Nasıl çalışmalı?

Her gün iki ilişki içeren üç cümle yaz; ardından ilişkileri işaretle ve baskın olanı belirt. Bu alıştırma, ileri düzey soruları kolaylaştırır.

İlgili içerik

• 5. Sınıf Türkçe Testleri
• 5. Sınıf Sebep, Amaç ve Koşul Cümleleri-4
• 5. Sınıf Sebep, Amaç ve Koşul Cümleleri-2
• Cümlede Anlam Konu Anlatımı (KonuVakti)

Hazırlayan: Türkçe Test Vakti · Son güncelleme: 30 Ekim 2026